ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE

Rolnictwo ekologiczne stanowi jedną z najszybciej rozwijających się obecnie gałęzi rolnictwa na świecie, w tym w szczególności w Unii Europejskiej. Ostatnie lata w Polsce charakteryzują się stałą dynamiką wzrostu powierzchni użytkowanej i liczby gospodarstw ekologicznych. Rozwój sektora rolnictwa ekologicznego znajduje również odzwierciedlenie w liczbie przetwórni, jak i dostępnym na rynku asortymencie produktów ekologicznych. Według danych na dzień 31 grudnia 2013 r., w Polsce kontrolą jednostek certyfikujących objętych było 27 tys. producentów ekologicznych, w tym 26,6 tys. gospodarstw prowadzonych na blisko 670 tys. ha. Jest to około 1% wzrost powierzchni i około 3% wzrost liczby gospodarstw w stosunku do 2012 r. W 2013 r. funkcjonowało również ponad 400 przetwórców żywności ekologicznej.

W okresie 2003-2013 liczba gospodarstw ekologicznych w Polsce wzrosła ponad 11-krotnie od 2 286 w 2003 r. do prawie 26,6 tys. w 2013 r. (wykres 1). W 2013 r. liczba gospodarstw ekologicznych wynosiła 26 598, z czego najwięcej ekologicznych gospodarstw rolnych było w województwach: warmińsko-mazurskim (4235), zachodniopomorskim (3640) i podlaskim (3407).

Zgodnie z danymi dostępnymi w ramach EUROSTAT w 2012 r. Polska znajdowała się na 3 miejscu w Unii Europejskiej pod względem liczby gospodarstw ekologicznych. Na pierwszym miejscu znajdowały się Włochy – 43.852 gospodarstwa w systemie rolnictwa ekologicznego, a na drugim Hiszpania 30.462 gospodarstwa. Tuż za Polską były takie kraje jak Francja – 24.425 gospodarstw, Grecja 23.433, Niemcy 23.032 i Austria 21.843.

Wykres 1. Liczba gospodarstw w systemie rolnictwa ekologicznego w Polsce w latach 2003-2013.

W okresie 2003-2013 średnia wielkość gospodarstwa ekologicznego (wykres 2) nie zmieniała się istotnie – wahała się od 20,71 ha do 25,19 ha. W latach 2010-2013 średnia wielkość gospodarstwa ekologicznego utrzymywała się na poziomie około 25 ha przy średniej krajowej ok. 10 ha dla gospodarstw konwencjonalnych.

Wykres 2. Średnia wielkość gospodarstw ekologicznych w Polsce w latach 2003-2013.

W 2012 r. średnia wielkość ekologicznego gospodarstwa w Polsce była zróżnicowana regionalnie i wahała się od 10,01 ha w województwie małopolskim do 42,59 ha w województwie wielkopolskim. Relatywnie mniejsze gospodarstwa występują w Polsce południowo-wschodniej (np. woj. małopolskie, świętokrzyskie, podkarpackie), największe natomiast w północnej i północno-zachodniej części Polski (np. woj. wielkopolskie, zachodniopomorskie, lubuskie, pomorskie). Natomiast w 2013 r. średnia wielkość gospodarstwa ekologicznego wynosiła 25,19 ha.

W okresie 2003-2013 powierzchnia użytków ekologicznych wzrosła 11-krotnie od 61 tys. ha w 2003 r. do blisko 670 tys. ha w 2013 r.

Największa powierzchnia użytkowana ekologicznie w 2013 roku znajdowała się w województwie zachodniopomorskim (143 648,2 ha), warmińsko-mazurskim (140 845,3 ha) oraz podlaskim (63 599,4 ha). Powierzchnia użytkowana zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym wyniosła w 2013 roku w sumie blisko 675 tys. ha. Jest to 2% wzrost w odniesieniu do 2012 r. i stanowi to obecnie ok. 4% całej powierzchni użytkowanej rolniczo w Polsce.

W strukturze użytków rolnych w 2012 r. dominowały łąki i pastwiska (35,3%) oraz rośliny na paszę (33,7%). Wysokim udziałem w strukturze upraw charakteryzuje się również uprawa zbóż (18,6%). Pozostałe kategorie upraw stanowią około 10%, tj. uprawy sadownicze i jagodowe (8,9%), warzywa (1,4%), rośliny strączkowe na suche nasiona (0,9%), rośliny przemysłowe (0,5%), ziemniaki (0,4%) oraz pozostałe uprawy (0,3%).

Przetwórnie ekologiczne

W okresie 2003-2013 liczba przetwórni ekologicznych wzrosła ponad 18-krotnie od 22 w 2003 r. do 407 w 2013 r. W 2013 r. najwięcej przetwórni ekologicznych było w województwach: mazowieckim (78), wielkopolskim (53) oraz lubelskim (45). Łączna liczba przetwórni z wymienionych województw stanowiła 43,2% ogólnej liczby przetwórni ekologicznych w Polsce.

Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że liczba przetwórni ekologicznych w Polsce jest bardzo niska w porównaniu do liczby przetwórni ekologicznych w krajach Europy Zachodniej np. w Niemczech liczba przetwórni wynosi 9183, we Francji – 8957, we Włoszech – 5873, w Hiszpanii – 90, w Wielkiej Brytanii – 2052 oraz w Holandii – 1035.

Najwięcej przetwórni ekologicznych prowadzących działalność w Polsce w 2012 r. zajmowało się przetwórstwem owoców i warzyw – 31,60% i produkcją związaną z przemiałem zbóż – 23,6%. Zdecydowanie mniejszy był udział przetwórstwa kawy i herbaty – 5%, mięsa – 7% oraz mleka – 4,7%. Produkcją innych (np. kakao, czekolada czy wyroby cukiernicze) artykułów rolno-spożywczych zajmowało się 24,8% przetwórni.