Masło kociewskie
Produkt wpisany na listę produktów tradycyjnych
  • w dniu 2007-08-29
  • kategoria Oleje i tłuszcze
  • województwo woj. pomorskie

Wygląd:

Masa jednolita, starannie uformowana bez widocznych kropel wody.

Kształt:

Kostka w kształcie prostopadłościanu.

Rozmiar:

Kostka 200 g, o wymiarach 97 x 72 x 30 mm.

Barwa:

Kremowośmietankowy, jednolity w całej masie.

Konsystencja:

Smarowna, lekko mazista, jednolita w całej masie.

Smak:

Czysty, lekko kwaśny, z lekkim posmakiem pasteryzacji.

Dodatkowe Informacje:

Termin przydatności do spożycia wynosi 20 dni. Po upływie terminu przydatności produkt nadal utrzymuje niezmieniony wygląd, smak i zapach.

Tradycja:

Masło w okręgowej spółdzielni mleczarskiej w Starogardzie Gdańskim jest produkowane od ponad 100 lat. Świadczy o tym zapis znajdujący się w opracowaniu Józefa Milewskiego Udział Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Starogardzie Gdańskim w rozwoju regionu (1892-1991): Pierwsza mleczarnia parowa w stolicy Kociewia powstała w 1892 r. poza murami starego podówczas miasta na tzw. Starogardzie Szlacheckim. Dokładnej daty jej uruchomienia nie znamy. (…) Miała ona charakter spółki niemieckiej, zakładu mleczarsko-tuczarskiego. Uchodziła wtedy za wzorową na Pomorzu, a dokładny jej opis zachował się w Encyklopedii Rolniczej, wydanej w Warszawie w 1896 r., t. VI, s. 666. Jego autorem był dr Walerian Klecki, jeden z pionierów polskiego mleczarstwa. Zapis ma znaczną wartość poznawczą i stąd przytacza się poniżej niektóre fragmenty z zachowaniem ówczesnej pisowni. (…) Mleczarnia jest spółką zarejestrowaną z nieograniczoną poręką. Do spółki należy 94 dostawców mleka i 14 dostawców śmietany (1894), którzy u siebie odtłuszczają mleko za pomocą ręcznych centryfug i codziennie dostarczają śmietanę do mleczarni. (…) W mleczarni wyrabia się trzy gatunki masła solonego: 1%, 2% i 3% soli. Masło z 1% soli wysyła się w paczkach pocztą do „Związku Pomorskich Mleczarń” w Berlinie, który zajmuje się jego sprzedażą. Masło 2% soli pakuje się do fasek i wysyła frachtem. Masło z 3% soli sprzedaje się na miejscu. Zdjęcia działu masłowni z 1964 r. świadczą o nieustającej produkcji masła w Starogardzie Gdańskim. Więcej informacji na temat historii produkcji mleka i jego przetworów na tym terenie można znaleźć we wspomnianym wcześniej opracowaniu Józefa Milewskiego: Część Pomorza położona wokół Starogardu Gdańskiego i dalej na południe, od wieków zwana Kociewiem, była kojarzona z pojęciem chałupniczego przetwórstwa mleka. W ślad za tym już w średniowieczu zaczęły pojawiać się regulacje prawne mające na celu zabezpieczenie od strony zdrowotnej odbiorców i użytkowników mleka i jego przetwórstwa. Do takich należał np. wilkierz królewskiego miasta STAROGARD z lat 1600-1634, który w punkcie 5 rozdziału O innym obywatelskim zarobkowaniu stanowił, że: (…) nikomu nie wolno zakupywać różnorakich ciężkich towarów przywożonych na wozach (…) przed miastem ani na ulicach, zanim zostaną one doprowadzone na wolny, publiczny rynek pod karą 5 grzywien, a towarów małych jak masło, twaróg pod karą 12 groszy (…), a w rozdziale pt. „Zachowanie obywatelskie” punkt 13 postanowił, że: Gdy masło (…) i temu podobne towary spożywcze są wiezione czy sprowadzane na rynek, nikt nie powinien wsiadać na wóz pod karą 5 groszy (…). Były to kary znaczne zważywszy fakt, że na przełomie XV i XVI w. za grosz można było kupić 30 jaj, a za 5 groszy łokieć prostego sukna. Wieprz kosztował około 30 groszy, a wół około 100 groszy. Grzywna pruska w 1634 r. równała się 20 groszom. Nadany w 1676 r. starostwu gniewskiemu przez Króla Jana III Sobieskiego wilkierz wiejski nakazywał izolowanie i nieużytkowanie chorych sztuk bydła w okresie wybuchu ich zarazy. Do takich okresów należały na omawianym terenie np. lata 1709-1711. Z czasem przetwórstwo mleka zaczęło nabierać charakteru spółdzielczego. Jedną z pierwszych tego typu organizacji był w Europie tzw. Alpejski Związek Mleczarski, powstały w Szwajcarii w 1863 r. Z ogólnym postępem technicznym w przetwórstwie łączyło się wynalezienie w 1874 r. wirówki do oddzielania śmietany od mleka, co też zapoczątkowało w Europie rozwój maszynowego przemysłu mleczarskiego. Na rozwój tego przemysłu wpłynął również fakt wyodrębnienia w 1887 r. szczepów bakterii kwasu mlekowego i zastosowania ich do ukwaszania śmietany. Organizacje mleczarskie zaczęły powstawać i rozpowszechniać się najpierw w zachodniej Europie. W Polsce pierwsze spółki mleczarskie powstały na Pomorzu. Na Kociewiu najstarsza prywatna mleczarnia parowa powstała w Smętowie Granicznym w 1880 r. Był to późniejszy oddział produkcyjny okręgowej spółdzielni mleczarskiej w Starogardzie. Najstarsza spółka mleczarska powstała w 1892 r. w Starogardzie Gdańskim i ten rok uznaje się za początek okręgowej spółdzielni mleczarskiej w Starogardzie Gdańskim. Rozwijająca się starogardzka spółdzielnia w latach 90. dostosowywała się do zapoczątkowywanej w kraju gospodarki wolnorynkowej. Proces ten trwa nieustannie poprzez wprowadzanie nowoczesnych urządzeń do produkcji artykułów mleczarskich, modernizację pomieszczeń produkcyjnych, socjalnych oraz związanych z działalnością handlową. Masło kociewskie jest produkowane ze słodkiej śmietanki, charakteryzuje się doskonałą smarownością, oraz wybornym smakiem. Znajdujący się w nim tłuszcz jest dobrze przyswajalny przez człowieka. Masło kociewskie wytwarza się dziś według dawnej receptury, zmianom uległy tylko jej pewne elementy, które nie mają wpływu na smak i jakość końcowego produktu.