Nasiona fasoli „Piękny Jaś” z doliny Dunajca
Nasiona fasoli „Piękny Jaś” z doliny Dunajca
Produkt wpisany na listę produktów tradycyjnych
  • w dniu
  • kategoria Warzywa i owoce
  • województwo woj. małopolskie

Wygląd:

Nasiona fasoli „Piękny Jaś” z doliny Dunajca należą do największych w obrębie gatunku fasola wielokwiatowa. Są gładkie, dobrze wypełnione, jednolite w kształcie.

Kształt:

Nasiona bocznie spłaszczone o kształcie nerkowatym.

Rozmiar:

Nasiona fasoli „Piękny Jaś” z doliny Dunajca są duże, o masie tysiąca nasion od 1100 do 1500 g, w zależności od warunków glebowych plantacji i przebiegu warunków meteorologicznych w okresie wegetacji.

Kolor:

Nasiona mają błyszczącą okrywę nasienną o jednolitym białym zabarwieniu.

Konsystencja:

Smak:

Zapach charakterystyczny dla dobrze wysuszonych nasion fasoli, o wilgotności około 12-14%.

Dodatkowe Informacje:

Tradycja:

Fasola jest jedną z najstarszych roślin uprawianych w Ameryce Środkowej i Południowej od ponad 7 tysięcy lat. Po odkryciu Ameryki Hiszpanie i Portugalczycy przywieźli dwa gatunki fasoli, znane i uprawiane dotychczas w całej Europie: fasolę zwyczajną (Phaseolus vulgaris L) i fasolę wielokwiatową (Phaseolus multiflorus Wild., syn. Phaseolus coccineus L) (Jasińska i Kotecki, 2003 r.). W Europie fasolę uprawiano początkowo w ogrodach botanicznych i przyklasztornych, ale wymieniana jest także jako składnik ogrodów zielarskich w projektowanych ogrodach cesarskich Karola Wielkiego. W Polsce fasola zwyczajna uprawiana była początkowo jako roślina ozdobna (XVI w.), głównie w ogrodach przyklasztornych, ale w XVII w. weszła do uprawy jako warzywo. Doktor Kazimierz Miczyński, profesor Akademii Rolniczej w Dublanach (1913 r.) w książce „Uprawa Roli i Roślin. Lwów” podaje, że „(…) fasola jest to roślina dotąd uprawiana więcej w ogrodach, choć zasługuje na rozpowszechnienie w uprawie polowej”. Zdaniem Miczyńskiego „(…) rozróżnić należy dwa główne gatunki: 1) fasolę wielkoziarnową białą i pstrą (zwaną także Jaśkiem) o płaskim dużym ziarnie i wijących się łodygach, i o kwiatach białych lub pięknie czerwonych i 2) fasolę zwykłą (…)”, przy czym oba gatunki „(…) najlepiej udają się w okolicach o ciepłym lecie np. na Podolu południowym i Pokuciu, także w Stryjskim i w Brzozowskim w Galicji”. Źródła współczesne (Cholewińska, 1964 r.) podają, że „(…) najlepsze warunki do uprawy fasoli na suche ziarno mają następujące rejony: 1) rejon południowej Lubelszczyzny z Rzeszowem, Przemyślem i Jarosławiem; 2) rejon poznańsko-pomorsko-łódzki, obejmujący południowo-zachodnią część województwa poznańskiego, południową – pomorskiego oraz okolice Radomia oraz 3) rejon krakowski – przede wszystkim okolice Tarnowa, gdzie spotyka się przeważnie plantacje fasoli tycznej”. Z kolei Jasińska i Kotecki (2003 r.) podają, że „(…) fasolę wielokwiatową o nazwie piękny Jaś uprawiano początkowo w okolicy Dunajca, Raby i Wisły, a pod koniec XIX wieku znana już była na terenie całej Polski, a także rozpowszechniła się szeroko poza jej granicami pod nazwą Biała Podlaska”. W obrazie etnograficznym (zbiór z lat 1897-1906) „Brzozowa i okolice Zakliczyna nad Dunajcem” (Świętek, 1989 r.) autor poświęca uprawie fasoli w tym regionie sporo miejsca, opisując sposób uprawy, zbioru i dosuszania fasoli, którą nazywano „grochem piechotnym”. Dowodem na długoletnią uprawę tego gatunku w dolinie Dunajca jest wyciąg z Kroniki Parafii Tropie o kradzieży tyczek służących do uprawy, które okazały się powodem zabójstwa. W 1965 r. fasola „Piękny Jaś” została zgłoszona do rejestru odmian i została zarejestrowana jako odmiana miejscowa (Rm), uprawiana na suche ziarno (COBORU Lista Odmian Roślin Uprawnych 1971, 1972, 1973, 1975, 1976, 1977). Na Liście Odmian Roślin Uprawnych z 1978 r., „Piękny Jaś” pojawia się w rubryce – uprawa na suche nasiona, odmiany tyczne – jako odmiana oryginalna Ro (COBORU 1978, 1979, 1980). W aktualnych listach odmian roślin warzywnych zarejestrowanych jest 7 odmian fasoli wielokwiatowej, ale odmiana „Piękny Jaś” jako odmiana tyczna została z Rejestru Odmian Oryginalnych wycofana. Optymalne warunki glebowo-klimatyczne doliny Dunajca do uprawy fasoli, gwarantujące wierny, wyrównany i o dobrej zdrowotności plon nasion, wartość smakowa tej cennej odmiany zapewniająca zbyt sprawiły, że rolnicy pomimo pojawiających się nowych biczykowatych odmian fasoli wielokwiatowej wciąż uprawiają miejscową fasolę tyczną „Piękny Jaś”. Dolina Dunajca to jedyny region w Polsce, w którym uprawia się nadal na dużą skalę fasolę tyczną. Urząd statystyczny w Krakowie (Kraków 2003 r.) podaje, że powierzchnia zasiewów (według grup ziemiopłodów podregionów i powiatów) jadalnych roślin strączkowych w województwie małopolskim wynosiła ogółem 1677 ha, w tym w podregionie krakowsko-tarnowskim 1512 ha. W uprawie form wysokich, wiotkołodygowych istotną rolę odgrywa także wiatr. Plantacje fasoli w tym rejonie położone są stosunkowo nisko, często w niewielkiej odległości od rzeki, dzięki czemu pola są osłonięte od wiatru, a poranne mgły wiosną i jesienią ograniczają gwałtowną zmianę temperatury pomiędzy dniem i nocą. Biorąc pod uwagę wieloletnią tradycję uprawy fasoli „Piękny Jaś”, znakomite warunki glebowo-klimatyczne doliny Dunajca, położenie plantacji, wierne plony nasion o wysokiej zdrowotności, zalecenia żywieniowców do spożywania nasion roślin strączkowych oraz wykorzystanie nasion fasoli „Piękny Jaś” w regionalnej sztuce kulinarnej, wydaje się ze wszech miar uzasadnione wpisanie tej cennej odmiany miejscowej na listę produktów tradycyjnych.