Karp zatorski
Karp zatorski
Produkt wpisany na listę produktów tradycyjnych
  • w dniu 2007-02-28
  • kategoria Produkty rybołówstwa
  • województwo woj. małopolskie

Wygląd:

Karp zatorski jest rybą posiadającą ułuszczenie w typie lustrzeń strzałkowy, lampasowy, siodełkowy. Jest to ryba szybko przyrastająca o wysokiej wydajności mięsnej.

Kształt:

Charakteryzuje się dobrym wygrzbieceniem i zwarta formą

Rozmiar:

Masa ciała od 1100 g do 1800

Barwa:

Kolor oliwkowy lub oliwkowoniebieski.

Konsystencja:

Zwarta forma, ryba pokryta śluzem o swoistej konsystencji

Smak:

Po przetworzeniu mięso ryby delikatne w smaku, typowe dla tego gatunku, posiadające świeży rybi zapach

Dodatkowe Informacje:

Produkcja karpia zatorskiego prowadzona jest na terenie trzech sąsiadujących ze sobą gmin położonych w zachodniej części województwa małopolskiego. Są to: gmina Zator, gmina Przeciszów położone w powiecie oświęcimskim oraz gmina Spytkowice położona w powiecie wadowickim. Gminy te od 2003 r. wspólnie realizują projekt „Dolina Karpia”. Obszar geograficzny produkcji karpia zatorskiego obejmuje łącznie 134 km2, przy czym w największym stopniu produkcja prowadzona jest na terenie Gminy Zator. Karp linii zatorskiej jest linia rodzimą, wywodzącą się z rasy karpia polskiego (galicyjskiego). Linia ta została wyhodowana z materiału miejscowego, w drodze wieloletniej selekcji. Karp zatorski jest hybrydą powstałą w wyniku krzyżowania czystej linii karpia zatorskiego z czystymi liniami: węgierską, jugosłowiańską, gołyską i izraelską (Dor-70). Tak uzyskane heterozygoty charakteryzują się wysokimi cechami produkcyjnymi.

Tradycja:

Połowem ryb na terenach Polski zajmowano się od zamierzchłych czasów, natomiast pierwsze ślady celowej gospodarki hodowlanej ryb oraz zakładania stawów pochodzą z IX wieku. Umacnianie się chrześcijaństwa w XII i XIII wieku przyczyniło się do rozwoju rolnictwa, zaczęło powstawać wiele stawów rybnych tzn. „rybników”, głównie w dorzeczach górnej Wisły i Odry. Dobre warunki topograficzne pozwalały na budowę głębokich stawów zwanych również „sadzawkami” lub po łacinie „piscina”, w których przetrzymywano wszystkie ryby napuszczone z pobliskiej rzeki. Ryby przebywały w jednym stawie parę lat, przechodziły cykl rozwojowy. Dopiero po 5-7 latach osiągały odpowiednią wielkość i wartość konsumpcyjną. Pierwsze pisane informacje o karpiu posiadamy z kronik Jana Długosza (1415-1480), który opisuje herby rodowe rycerzy walczących w bitwie pod Grunwaldem. Obok innych ryb wymienia również karpie. W herbie rodu Korczbok występują trzy karpie, zaś Andrzej Zborowski w 1505 r. wymienia Mikołaja Jaxicz Zimlińskiego herbu Karpie. Również o karpiach jest wzmianka w księgach rachunkowych z 1399 r. należących do Zakonu Krzyżackiego. Należy więc przypuszczać, że w średniowiecznej Polsce rozpoznawano różne gatunki ryb. Nie posiadamy wiadomości, kto sprowadził i upowszechnił hodowlę karpi na ziemiach Polskich, mamy natomiast pewne informacje co do tego, kiedy zaczęto budować stawy rybne i kiedy rozpoczęła się planowa gospodarka stawowa. W Polsce planowy chów udomowionego karpia lustrzenia zapoczątkowano co najmniej w połowie XII wieku. Wzmianki dotyczące hodowli karpia znajdujemy m.in. w opracowaniach źródłowych Stanisława Krzyżanowskiego i Bolesława Ulanowskiego, a także w rękopisie kapituły katedry krakowskiej z 1450 r. Początki rybactwa w Zatorze (stawowej hodowli ryb) sięgają XIV wieku. A. Strzelecki w pracy Ryby i ich hodowla wydanej w 1904 r. pisze, że: stawy mieli kopać jeńcy tatarscy wzięci do niewoli przez Tęczyńskiego, które otrzymały nazwy od swych założycieli a z tych dotychczas istnieją: Boner, Kasztelan, Starosta. Najstarsze dokumenty dotyczące Zatora i okolic pochodzą dopiero z XV wieku. Proboszcz parafii zatorskiej ks. Kamelski (od 1765 r.) na podstawie różnych dokumentów starał się spisać najstarsze dzieje Zatora. Z rękopisu ks. Kamelskiego wynika, że Kazimierz ks. zatorski zatwierdził (26 lipca 1468 r.) wszystkie nadania dla kościoła parafialnego, wśród których, znalazły się m.in. trzy sadzawki przy lesie w Rudzach (…) i rybołówstwo w Skawie. Również w 1468 r. kościół parafialny został obdarowany przez Małgorzatę, wdowę po księciu zatorskim Wacławie stawem Burkat, założonym w 1378 r. przez biskupa krakowskiego Floriana. Darowizna ta została zatwierdzona przez Stefana Batorego dopiero w 27 czerwca 1585 r. Wiek XVI był okresem rozwoju planowej hodowli ryb na terenach dawnej Rzeczypospolitej. Najbardziej charakterystyczna cechą w gospodarce stawowej była jej powszechność. Stawy rybne powstawały nie tylko w dobrach wielkiej własności ziemskiej, w majątkach: magnackich, kościelnych, królewskich, ale także w licznych folwarkach szlacheckich. Gospodarka stawowa rozwijała się w dobrach średniozamożnej, a nawet drobnej szlachty. Z lustracji i inwentarzy pochodzących z XVI wieku możemy uzyskać informacje o rozwoju gospodarki stawowej. Na szczególne wyróżnienie zasługują gospodarstwa hodowlane w zachodniej Małopolsce: w Księstwie Oświęcimskim, Zatorskim oraz Ziemi Wieluńskiej. Rozwojowi gospodarki rybackiej sprzyjały okresy pokoju, natomiast wojny doprowadzały do zniszczeń stawów i upadku hodowli karpia – wojna trzydziestoletnia w XII wieku, wojna pruska w II połowie XVIII wieku, a także I i II wojna światowa. Wyraźna poprawa w gospodarce rybackiej nastąpiła dopiero po zakończeniu I wojny światowej. Zaczęto odbudowywać zniszczone stawy, wdrażano nowe technologie oraz uregulowano handel rybami przez drobnych kupców – otwarto pierwszy sklep rybny w Krakowie. W 1946 r. Majątek Państwowy Zator przejęty został przez Uniwersytet Jagielloński i powołany Instytut Zootechniczny, w którym prowadzono prace nad doskonaleniem wartości użytkowej karpia. Popyt rynku i zapotrzebowanie na świeżą rybę handlową zaowocowały dużą produkcją, możliwą do uzyskania dzięki znacznemu obszarowi stawów rybnych – od 204 ton w latach 50., do 489 ton w latach 90. Od 1946 r. wdrażano stopniowo „zatorską metodę chowu” karpia opartą na dwuletnim systemie, uzyskując w pierwszym roku wzrost (średnio) do 86% przeżycia. Metoda ta jest stosowana do dzisiaj. Bliskie sąsiedztwo rzek i dobrze zagospodarowanych wyrobisk pożwirowych zaowocowało ścisłą współpracą w zbyciu i propagowaniu spożycia karpia. Tym sposobem Dolina Karpia stała się miejscem do odpoczynku, wędkowania, a także uprawiania sportów wodnych. Większość prac związanych z produkcją wykonuje się ręcznie, przy czym ważna jest wiedza i doświadczenie ludzi. Proces produkcji nie uległ znacznym modyfikacjom przez lata, jedynie bryczki konne zastąpiono specjalistycznym sprzętem do transportu, dzięki czemu ryby transportowane są w lepszych i humanitarnych warunkach, a drewniane łodzie zastąpiono aluminiowymi. Czyste powietrze oraz rzadko spotykana fauna i flora stanowią o unikatowym i specyficznym charakterze całego obszaru geograficznego obejmującego swym zasięgiem ziemię zatorską wraz z Doliną Karpia.