Gryczok godziszowski
Gryczok godziszowski
Produkt wpisany na listę produktów tradycyjnych
  • w dniu 2008-02-01
  • kategoria Wyroby piekarnicze i cukiernicze
  • województwo woj. lubelskie

Wygląd:

Złotobrązowy, podłużny wypiek. Prostokątny placek z kruszonką na wierzchu. Na przekroju wąski prostokąt tworzący zwartą masę z widocznymi kawałkami sera. Na spodzie warstwa ciasta naleśnikowego, na nim warstwa kaszy z serem, na wierzchu reszta ciasta naleśnikowego całość posypana kruszonką.

Kształt:

Podłużne, prostokątne ciasto o wymiarach użytej do pieczenia blaszki (25-35 cm). Na przekroju wąski prostokąt, w którym można wyróżnić drobne cząstki składników.

Rozmiar:

Wielkość w zależności od użytej blaszki, z reguły jest to blaszka o wymiarach 25-35 cm. Wysokość placka – od 6 do 8 cm.

Barwa:

Z zewnątrz ciasto ma barwę złotobrązową, w zależności od wypieczenia z wyraźnie widoczną jaśniejszą, a w niektórych miejscach delikatnie przyrumienioną, kruszonką. Spod kruszonki wyraźnie widać cienką warstwę ciasta naleśnikowego oraz biało-brązową warstwę kaszy z serem.

Konsystencja:

Gęsta sztywna masa. Po upieczeniu w dotyku produkt średnio miękki, z łatwością można go przełamać.

Smak:

Smak i zapach parowanej kaszy; smak słodkawy w zależności od ilości dodanego cukru, wzbogacony kwaśnym białym serem i przyprawami.

Dodatkowe Informacje:

Tradycja:

Gmina Godziszów, a szczególnie miejscowość Godziszów, są tradycyjnie związane z uprawą gryki, produkcją kaszy i wyrobów z kaszy gryczanej. Tatarka – jak potocznie nazywa się tutaj grykę – uprawiana jest na tym terenie od niepamiętnych czasów. Możemy się domyślać, że wraz z osadnikami tatarskimi roślina ta znalazła się w Godziszowie. Gryka jest rośliną jednoroczną, wyrastającą do 60-80 cm wysokości. Ma prostą, w górze rozgałęzioną łodygę, często zabarwioną na czerwono. Owocem gryki jest trójgraniasty, ciemnobrunatny orzeszek długości 5-6 mm z ostrymi żeberkami i gładkimi krawędziami. Gryka jest rośliną o wielorakich zastosowaniach m.in. jej nasiona przerabia się na kaszę i mąkę. Kwitnące rośliny są źródłem rutyny i innych cennych związków. Używa się ich również jako paszy dla bydła. Na terenie gminy Godziszów miejscowi rolnicy trudnią się przerobem gryki na kaszę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (jest zarejestrowanych 17 kaszarni). Kaszę otrzymuje się w kaszarniach poprzez odpowiednie działanie temperaturą i parą wodną pod ciśnieniem. W zależności od tych parametrów technologicznych w prażalniach ogniowych lub parowych otrzymuje się kaszę o pożądanej barwie, zapachu i smaku, czyli odpowiednio „paloną”. Kasza w takim procesie uzyskuje jasnobrązową lub ciemnobrązową barwę, lekko słodki smak i charakterystyczny zapach. Kasza gryczana króluje na stołach tutejszych mieszkańców przez całe stulecia, o czym świadczą przekazywane z pokolenia na pokolenie tradycje wypiekania gryczoka. Z prowadzonych rozmów z mieszkankami Godziszowa wynika, że żadna uroczystość nie mogła się odbyć bez tego smakowitego wypieku. Gryczoki pieczone w piecu podawane były na chrzcinach, weselach, stypach, co potwierdzają zdjęcia archiwalne wykonane podczas tych uroczystości. Bawiąca się młodzież na piórniach również zajadała się tym smakołykiem. Gryczok wypiekano również w czasie cięższych prac polowych w gospodarstwach, takich jak żniwa i wykopki, gdy całe rodziny brały udział w tych pracach. Oficjalne zapiski o tym smakowitym wypieku pochodzą z 1977 roku. W gazecie lokalnej województwa tarnobrzeskiego „Nowiny” zamieszczono artykuł prasowy o organizowanym w Godziszowie przeglądzie dorobku społeczno-kulturalnego. Impreza odbyła się pod nazwą „Gryczok Godziszowski”: W sobotę, 22 stycznia br., rozpoczął się w Tarnobrzegu przegląd dorobku społeczno-kulturalnego gminy Godziszów pod nazwą „Gryczok Godziszowski”… („Nowiny”, Nr 18 (8804) Wydanie A, Poniedziałek 24 stycznia 1977 r.). W czasie tej uroczystości miejscowe gospodynie częstowały uczestników własnoręcznie upieczonym gryczokiem. W Urzędzie Gminy w Godziszowie znajduje się puchar zdobyty podczas tej uroczystości. Wypiek gryczoka wszedł na stałe do obrzędów związanych ze „Świętem Plonów” w tutejszej parafii. Na tradycyjnych dożynkach parafialnych już w latach 80. przygotowywano poczęstunek przybyłych na uroczystość parafian i zaproszonych gości wypiekami z zebranych plonów m.in. gryczokiem. Od 1990 roku wypieki te są wożone na dożynki ogólnopolskie do Częstochowy jako dary ołtarza i wotum wdzięczności za zebrane plony. W miejscowym Zespole Szkół tradycje związane z technologią przekazywane są na zajęciach związanych z dziedzictwem kulturowym regionu, o czym świadczą artykuły prasowe: Stare dzieże, drewniane chochle, gary i czarki kamienne znów powróciły do łask. Posługując się nimi, regionalne potrawy na imprezie Dzień Dziedzictwa Kulturowego przygotowali gimnazjaliści z Godziszowa (…) Atrakcją był spotykany tylko tutaj gryczak i jaglak – pierogi z kaszy i sera pieczone w prostokątnej blaszce – zaprawiane na słono lub słodko (Dziennik Wschodni, 1.03.2001 r.). Gryczok został wyróżniony Dyplomem Marszałka Województwa Lubelskiego za prezentację w Wojewódzkim Finale VII edycji konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo” w dniu 19 sierpnia 2007 r. Walory smakowe gryczoka godziszowskiego związane są z jego tradycyjnym wypiekiem w piecu chlebowym, ze składników wytwarzanych we własnych gospodarstwach. Produkty, z których jest on wypiekany (kasza gryczana, mleko, masło, ser, jaja, mąka), są produktami naturalnymi niezawierającymi żadnych środków konserwujących. Tradycja ta jest warta rozpropagowania i dalszego podtrzymywania.