Warzywa i owoce Warzywa i owoce
woj. dolnośląskie

Kapusta kwaszona ślężańska

Kapusta kiszona była jedną z podstawowych potraw chłopskich. O dużym znaczeniu kapusty dla ludności wiejskiej świadczy fakt, że przydomowe ogrody warzywne nazywano „kapustnikami”. W literaturze etnograficznej przełomu XIX i XX wieku możemy znale...

Ogórki kwaszone ślężańskie

Tradycja kwaszenia warzyw, przede wszystkim ogórków i kapusty, była od wieków znana i powszechna wśród ludów słowiańskich. Wśród ludności wiejskiej na Śląsku kwaszono duże ilości ogórków i przechowywano je w beczkach, piwnicach lub zanurzone w zbi...

Ogórki konserwowe ścinawskie

Surowcem do wyrobu ogórków konserwowych ścinawskich są świeże ogórki pochodzące z upraw prowadzonych w małych gospodarstwach. W takich gospodarstwach ogórki uprawiane są tradycyjnymi metodami, tj. do nawożenia stosuje się wyłącznie nawozy organicz...

Syrop malinowy z Doliny Baryczy

Pierwsze plantacje malin w gminie Krośnice położonej w Dolinie Baryczy powstały ponad 25 lat temu. Słabe gleby i niskie opady występujące na tym terenie, choć wpływają niekorzystnie na wysokość zbiorów, to działają korzystnie na wyjątkowe walory s...

woj. kujawsko-pomorskie

Sok z kapusty kwaszonej

Sok z kapusty kwaszonej to produkt znany od wieków, jego walory smakowe oraz lecznicze doceniono już kilkaset lat temu. Pozyskiwano go, odsączając kapustę kwaszoną. Związek opisywanego produktu z regionem stanowi fakt, iż Kujawy to obszar charakte...

Powidła śliwkowe z Doliny Dolnej Wisły

Jednym z najstarszych sposobów utrwalania i konserwacji owoców śliw jest ich rozgotowywanie i zagęszczanie poprzez odparowywanie w podgrzewanych kotłach. Ten rodzaj przetwarzania owoców znany jest z przekazów źródłowych pochodzących z XVI wieku. P...

Gruszki szaruszki w syropie

„Na Pomorzu i Kujawach prawie do połowy października czyli do świętej Jadwigi komory, spicherki, sienie, sklepy i góry winny być zapełnione warzywami i owocami z przydomowych ogródków i sadów. Spośród drzew owocowych na Kujawach przeważały wiśnie....

Fjut/cyrop

Na Pomorzu uprawa buraków cukrowych na cele przemysłowe rozpowszechniła się w latach 30-tych XIX w., jednakże cukier był dość rzadko używany z uwagi na jego wysoką cenę. Jedne z najstarszych cukrowni na Pomorzu to Cukrownia Pelplin, Cukrownia Świe...

woj. lubelskie

Gruszka suszona kraśnicka

Grusza należy do rodziny roślin różowatych, podobnie jak jabłoń i pigwowiec. Drzewo to udało się uszlachetnić w starożytnej Grecji, dzięki czemu daje słodkie duże owoce. Dzisiaj gruszki są pożądanym owocem deserowym, a także nadają się na przetwor...

Kapusta kwaszona kraśnicka

Tradycja produkcji kapusty kwaszonej i handlu nią w powiecie kraśnickim sięga lat 60. ubiegłego stulecia, chociaż taka forma przechowywania kapusty jest znana od wieków. Produkcja kapusty kwaszonej skupia się na terenie wsi Rzeczyca Ziemiańska, kt...

Ogórki kiszone kraśnickie

Tradycja produkcji ogórków kiszonych i ich sprzedaży w powiecie Kraśnickim sięga lat 60. ubiegłego stulecia, choć ten sposób przechowywania ogórka jest znany od wieków. Produkcja ogórków kiszonych kraśnickich skupia się na terenie wsi Rzeczyca Zie...

Malina kraśnicka

Produkcję malin na niewielką skalę rozpoczęto w województwie lubelskim w 1969 roku. Wyjątkowe warunki glebowo-klimatyczne panujące na obszarze powiatu kraśnickiego przyczyniły się do bardzo dynamicznego rozwoju ilości nasadzeń maliny na tym tereni...

Powidła śliwkowe z Mikołajówki

Mikołajówka jest wsią położoną pośród lasów i słynącą z owocowych sadów. Ze względu na wapienne gleby od wielu lat uprawiane są tu wszystkie gatunki owoców. „Z racji dobrych gleb wapiennych (margle) rozwinęło się w Mikołajówce sadownictwo, którego...

Syrop malinowy z Mikołajówki

Na początku lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku uprawa malin na terenie Lubelszczyzny rozwinęła się bardzo dynamicznie. Pierwsze plantacje powstały w Majdanie Bobowskim i Świdnie. Potem rozrosły się na terenie całego powiatu kraśnickiego. Gos...

Szarytka w marynacie

Na ziemiach powiatu kraśnickiego tradycje sadownictwa przydomowego i przetwórstwo owoców były tak silne, że nowe trendy w sadownictwie nie przeszkodziły w kultywowaniu dawnych zwyczajów. Region, w którym posadzone są grusze, jest obecnie typowym z...

Tymianek z Fajsławic

Dawniej upodobania smakowe Polaków kreowane były nie tylko przez kucharskie osobowości, lecz także wskutek rosnącego zainteresowania ziołami i przyprawami kolonialnymi. Praktyka potwierdzała, że obok walorów sensorycznych zioła posiadają właściwoś...

Konfitura różana z Końskowoli

Historia wytwarzania konfitury z płatków róży związana jest z Końskowolą, której to mieszkańcy od wielu pokoleń uprawiają róże zarówno dekoracyjne, jak i smakowe. Najczęściej na tych terenach uprawiana jest róża pomarszczona (Rosa rugosa) o kwiata...

Jabłka kraśnickie

Jabłoń jest typową rośliną klimatu umiarkowanego, a w Polsce najpowszechniej uprawianym drzewem. W powiecie kraśnickim już w połowie XIX wieku przy folwarkach w Moniakach i Wierzbicy istniały duże sady owocowe. W sadach tych przeważały odmiany tak...

Konfitura poziomkowa

„Konfitur są to całe owoce, zawieszone w klarownym, mocno słodzonym syropie. Zabiegi stosowane przy konfiturach mają na celu: 1) nasycenie owoców cukrem, 2) zachowanie kształtu, aromatu i zabarwienia w stopniu możliwie najwyższym, 3) osiągnięcie t...

Konfitura z owoców róży

Gmina Końskowola w województwie lubelskim, zwana zagłębiem szkółkarskim, słynie z produkcji róż, przez co nazywana jest też Różaną Krainą. Początki szkółkarskiej działalności przypisuje się księżnej Izabeli Czartoryskiej, która na początku XIX wie...

woj. lubuskie

Kapusta kwaszona nadnotecka

Dawne pożywienie chłopskie opierało się głównie na produktach roślinnych. Grochu i kapusty nic nie zdołało zastąpić. Te dwa produkty zapewniały wyżywienie przez cały rok. Aby przedłużyć przydatność spożycia warzyw często kwaszono je. W „Kulturze l...

Ogórki kiszone nadnoteckie

Tradycja uprawy i kiszenia ogórków nadnoteckich sięga lat 50-tych XX wieku. Przybyła do Lipek Wielkich rodzina kontynuowała i rozpowszechniała proces uprawy i kiszenia ogórków gruntowych. Jednocześnie uprawą i kiszeniem zajmowało się kilka gospoda...

Papierówka w syropie

Papierówka jest deserową odmianą jabłoni domowej. Owoce są dość wrażliwe na transport i dlatego głównie stosuje się je lokalnie. Na terenie gminy Santok, w każdym przydomowym sadzie było przynajmniej kilkanaście drzew owocowych, w tym jabłonie pap...

Jabłka odmiany Landsberska

Jabłka odmiany Landsberska, zwana czasami Renetą Landsberską, została wyhodowana przez sadownika amatora, radcę prawnego – Theodora Heinrich Otto Burchardta z Gorzowa Wielkopolskiego, syna nadburmistrza miasta Davida Christiana Otto Burchardta. Ro...

Śliwka gubinka

Śliwka gubinka to licznie występujące w województwie lubuskim, w szczególności w rejonie gminy Gubin drzewo owocowe. Towarzystwo Pomologiczne w Guben w zestawieniu dotyczącym uprawianych na ziemi Gubeńskiej owoców odnotowało w 1929 roku uprawę śli...

woj. łódzkie

Nagawskie jabłka pieczone z sokiem

„W XX w. ilość owoców szlachetnych zwiększyła się, zwłaszcza na terenie Łowickiego, Łęczyckiego i Rawskiego. Pojawiły się nowe gatunki (…) jabłoni (kosztele, titówki, papierówki, antonówki) (…). Drzewa te w latach międzywojennych, tworzyły w więks...

Kompot wiśniowy po łowicku

Od dawna wiśnie obok niezwykle popularnych jabłek były dobrze zadomowionym owocem w Łowickiem. W przydomowych sadach rosły pojedyncze drzewa wiśni szklanek, łutówek bądź sokówek. Z biegiem lat gatunki ulegały zmianom, ale jedną z najbardziej popul...

Przecier ogórkowy po łowicku

Popularnemu w Łowickiem zwyczajowi kiszenia ogórków towarzyszyło wytwarzanie przecieru na zupę ogórkową. Od wielu lat gospodynie ze Strzelcewa przygotowują we własnym domu ogórki kwaszone, a z przerośniętych ogórków przygotowują „ogórki na zupę”....

Szczaw konserwowy po łowicku

Na początku XX wieku, a następnie w okresie po II wojnie światowej duże znaczenie w życiu gospodarczym biedoty wiejskiej oprócz uprawianych roślin miały rośliny zdobywane w drodze zbieractwa. Płody roślin dziko rosnących zbierano corocznie, specja...

Chrzan nadwarciański po staropolsku

Chrzan pospolity jako roślina z rodziny krzyżowych jest rośliną wieloletnią, rozmnażaną wegetatywnie. Najlepsze plony uzyskuje się przez pierwsze dwa lata. Ojczyzną chrzanu są tereny śródziemnomorskie. Na terenie południowo-zachodnim obecnego woje...

Ogórek kwaszony spod Wielunia

Na terenie Polski centralnej od bardzo dawna oprócz zbóż uprawiane są warzywa. Autor notatek o byłym województwie sieradzkim pisał: Zboża różnego gatunku uprawiane tu bywały i bywają, jako to: żyto, pszenica, jęczmień, owies (…); z ogrodowizn: kar...

Ćwikła z chrzanem po łowicku

Jak podaje Jan Piotr Dekowski w pracy Z badań nad pożywieniem ludu łowickiego (1880-1939) pochodzącej z 1968 r. przygotowywane w XIX wieku pożywienie w Łowickiem dzielono na codzienne i niedzielne, głodowe, dziecięce, postne i świąteczne. W tej os...

Powidła śliwkowe łowickie

W Łowickiem stosunkowo późno rozwinęło się sadownictwo. Duże sady nie były rozpowszechnione, ale owoce chętnie przetwarzano, częściej korzystając z tych dziko rosnących lub zbieranych z przydomowych drzew. Owoce najczęściej suszono z przeznaczenie...

Ogórki konserwowe po łowicku

W XIX wieku w Łowickiem konserwowanie żywności poprzez marynowanie było stosunkowo mało rozpowszechnione. Z reguły używano octu winnego, co potwierdza Jan Piotr Dekowski w swojej publikacji pochodzącej z 1968 r. Z badań nad pożywieniem ludu łowick...

Ogórki kwaszone po łowicku

Tradycje związane z domowym przetwórstwem owoców i warzyw w okolicach Łowicza sięgają odległych czasów. Co prawda dawniej podstawę pożywienia księżaków – bo tak określa się często mieszkańców Łowicza i najbliższej okolicy – stanowiły różnorodne pi...

Chrzan znad Środkowej Warty, w laskach

Tradycja uprawy chrzanu w południowo-zachodniej części województwa łódzkiego w regionie Środkowej Warty sięga historią do okresu międzywojennego, czyli do 1926 roku. Oskar Paszchke – ówczesny właściciel Beresi Małych, niewielkiego majątku ziemsk...

Kapusta kiszona w całych głowach

W Polsce od dawien dawna ludność wiejska wykorzystywała produkty łatwo dostępne, z własnych upraw i hodowli. Większość produktów gospodynie przetwarzały w taki sposób, aby można je było wykorzystać w trudnych okresach zimowych i na przednówku. Jed...

woj. małopolskie

Charsznicka kapusta kwaszona

Kapusta kwaszona produkowana jest na terenie całej gminy w 18 wioskach: Charsznica, Chodów, Chodowiec, Ciszowice, Dąbrowiec, Jelcza, Marcinkowice, Miechów-Charsznica, Podlesice, Pogwizdów, Swojczany, Szarkówka, Tczyca, Uniejów-Kolonia, Uniejów-Par...

Nasiona fasoli „Piękny Jaś” z doliny Dunajca

Fasola jest jedną z najstarszych roślin uprawianych w Ameryce Środkowej i Południowej od ponad 7 tysięcy lat. Po odkryciu Ameryki Hiszpanie i Portugalczycy przywieźli dwa gatunki fasoli, znane i uprawiane dotychczas w całej Europie: fasolę zwyczaj...

Łukowicka śliwka suszona

Suszenie śliwek w Gminie Łukowica odbywa się już co najmniej od 100 lat. Doskonale świadczą o tym suszarnie znajdujące się na terenie Gminy Łukowica. Często mają one ponad 80 lat. Notatki w księgach gospodarczych wskazują, iż sady śliwowe były i s...

Suska sechlońska

Z zachowanych przekazów historycznych wynika, iż tradycja suszenia śliw w okolicy Gminy Laskowa i okolicy trwa od dawna, od czasów przedwojennych. Nawet nazwa wsi Sechna pochodzi od tradycji suszenia śliw: „sechnie” – suszenie. Suszenie-wędzenie...

Jabłko z Raciechowic

Sadownictwo raciechowickie ma bardzo długą tradycję. Sady na terenie gminy Raciechowice zostały wymienione już w I połowie XIX wieku. W zapisach właściciela dworu Komorniki pana Finka z 1830 roku znajduje się informacja o sprowadzeniu drzew owocow...

Jabłka łąckie

Łąckie sadownictwo ma wieloletnią tradycję. Jak wynika z przekazów historycznych uprawa owoców znana była już w XII wieku. Suszone jabłka spławiano Dunajcem do Wisły i dalej do Gdańska, skąd były transportowane drogą wodną do innych krajów Europy....

Polska fasola z orzełkiem

Polska fasola z orzełkiem ma niezwykłą i długą historię. Już na pierwszy rzut oka wywołuje zdumienie i urzeka kształtem. Jej białe nasiona natura ozdobiła oryginalnym znamieniem w kolorze wiśniowo-czerwonym w kształcie „orzełka”. Co więcej, na nie...

Ogórki kiszone w studni

„U nas w domu babcia, która żyła około 100 lat, też kisiła. Poza tym każdy gospodarz kisił ogórki” (Wywiad etnograficzny przeprowadzony z mieszkańcami Zakliczyna). Ogórki kiszone w studni posiadają długoletnią tradycję. Zaraz po zbiorze z pola ogó...

Dżem z płatków róż

Róże są roślinami mało wymagającymi, dlatego mogą być uprawiane w każdych warunkach i na każdym rodzaju ziemi. Uprawiano je w ogródkach, gdyż wzbogacały krajobraz w piękne kolory oraz zapachy, a ponadto ich kwiaty gospodynie mogły wykorzystać przy...

Nadwiślański ogórek konserwowy z Kanny

Historia wytwarzania ogórków konserwowych oparta jest na tradycji kiszenia kapusty i ogórków w drewnianych dębowych beczkach. Na terenach gminy Bolesław popularność ogórki zyskały dzięki kontraktacjom z Centralą Nasiennictwa z Krakowa, która wybra...

Susorki iwkowskie

Gmina Iwkowa słynie z czystego powietrza i wyjątkowego podgórskiego położenia. Takie warunki glebowo-klimatyczne sprzyjają uprawie drzew owocowych. Tradycje sadownicze na terenie gminy Iwkowa sięgają XVI wieku. Również tradycja suszenia owoców jes...

Zakliczyński sok malinowy

Zakliczyński sok malinowy tradycyjnie wyrabiany jest od lat. Zasadniczy wpływ na jego smak ma pozyskiwanie malin z małych przydomowych upraw z Doliny Dunajca. Maliny w starych odmianach uprawiane są tradycyjnie od ponad 25 lat, najpierw w przydomo...

Konfitura borówkowo-jabłkowa

Smażenie konfitury borówkowo-jabłkowej jest tradycją lokalną przekazywaną z pokolenia na pokolenie od lat w regionie Małopolski. Ciężkie czasy powojenne zmuszały do przygotowywania potraw z produktów dostępnych we własnym gospodarstwie. Konfiturę...

woj. mazowieckie

Podchmielone wisienki zakroczymskie

W Polsce owoce wiśni występują głównie w dwóch podstawowych odmianach: szklanka – wczesna o cierpkim, kwaskowatym smaku, a także łutówka – późna, soczysta, ciemnoczerwona, delikatna i słodka. Owoce wiśni cechuje wysoka zawartość witaminy A, kwasu...

Konfitura wiśniowa zakroczymska

Od dawnych czasów drzewa owocowe, w tym wiśnie, rosły w przydomowych chłopskich sadach, na granicach podwórek i pól między sąsiadami. Wysadzanie drzew wiśniowych w pobliżu domostw ułatwiało znacznie zbiory. Każda z gospodyń starała się pozyskać ja...

Jabłka grójeckie

Początki powstawania „największego sadu europy” datuje się od panowania Królowej Bony, która słynęła z zamiłowania do ogrodnictwa, w tym również sadownictwa. W 1545 roku otrzymała duże połacie ziemi w powiecie grójeckim, o które później dbała, ust...

Czosnek latowicki

Tradycja uprawy czosnku w Latowiczu sięga czasów międzywojennych, o czym wspominają najstarsi mieszkańcy tych terenów. W latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku teren gminy Latowicz został uznany przez spółdzielnie ogrodnicze jako rejon przydat...

Papryka przytycka

Uprawę papryki w Polsce rozpoczęto ponad 25 lat temu, a pierwsze jej uprawy ulokowane zostały na terenie gminy Przytyk. Od tamtej pory stała się jednym z najczęściej spożywanych w Polsce warzyw. Papryka to skarbnica witaminy C – zawiera jej najwię...

Marmolada z antonówek

Rejon Niziny Północno-Mazowieckiej to tereny rolnicze z niewielkimi gospodarstwami rolnymi. Wokół domostw zazwyczaj znajdował się sad, w którym rosły jabłonie, śliwy oraz wiśnie. Dawniej bardzo popularne oraz szczególnie cenione były jabłka antonó...

woj. opolskie

Kapusta kiszona z Bobrowy

Kapusta kiszona to tradycyjny produkt kuchni polskiej. Jest to chyba najstarszy zakonserwowany środek spożywczy. Od wielu lat kiszenie kapusty było wręcz rytualnym zajęciem i okazją do towarzyskich spotkań. Wśród ludności krążyły przesądy, że ka...

Modro kapusta (tj. kapusta czerwona)

Kapusta jest chyba najbardziej polską jarzyną, jaka się u nas pojawiła. Krystyna Bockenhaim w książce Przy polskim stole (Wrocław 1999, s. 6–7) pisze, iż można przyjąć, że w IX w. Rzepicha (żona Piasta, protoplasty polskich władców), przygotowując...

Stara odmiana jabłoni Königin

Odmiana pochodzenia angielskiego, znana od 1858 roku. Rozpowszechniona głównie w Anglii, Austrii, Niemczech i Szwajcarii. W Polsce występuje rzadko. Zaliczana do starych odmian polecanych do uprawy w przydomowych sadach przez szkółki specjalizując...

Jabłka odmiany Wealthy

Odmiana amerykańska wyhodowana z siewek około 1860 roku. W Polsce znana od 1925 roku (zob.: Pomologia, praca zbiorowa pod red. A. Rejmana, S. Zalewskiego, wyd. II, Warszawa 1956, s. 88-90). W rodzinnym sadzie rosła już w pierwszej połowie XX wieku...

Stara odmiana jabłoni Książę Albrecht Pruski

Odmiana miejscowa, śląska wyhodowana w 1865 roku przez królewskiego ogrodnika C. Brauna zatrudnionego w pałacu w Kamieńcu Ząbkowickim. Dlatego była bardzo popularna w tym regionie. Uzyskano ją ze skrzyżowania odmian Aporta (Cesarz Aleksander) i Re...

Jabłka odmiany Grafsztynek prawdziwy, zwany też Grafsztynkiem z Grafsztynu (nazwy niemieckie Gravensteiner, Haferapfel)

Jabłka Grafsztynek prawdziwy, zwany też Grafsztynkiem z Grafsztynu (nazwy niemieckie Gravensteiner, Haferapfel) to odmiana pochodzenia duńskiego, znana od 1665 roku, w handlu – od 1795 roku. Pochodzi prawdopodobnie z miejscowości Gravenstein w pół...

Jabłka odmiany Berlepsch, znane też pod nazwą niemiecką Goldrenette Freiherr von Berlepsch, Roter Berlepsch

Odmiana pochodzenia niemieckiego, wyhodowana w 1880 roku w Grevenbroich (Nadrenia) przez Diedricha Uhlhorna. Uzyskano ją ze skrzyżowania odmian Ananas Reinette i Pepiny Ribstona. Swą nazwę otrzymała na cześć ówczesnego prezydenta rejencji w Düssel...

Ogórkowe pikle

„Nie mogło zabraknąć u śląskich gospodyń smakowitych kiszonych ogórków (…) Warto natomiast przypomnieć recepturę na ogórkowe pikle (bardzo popularne zwłaszcza na Śląsku Opolskim (…)” (Wera Sztabowa, „Krupnioki i moczka czyli gawędy o kuchni śląski...

Kompot z kwity

„Gospodynie śląskie od dawna poczytują sobie za chlubę posiadanie domowych zapasów i wszelkiego rodzaju przetworów. Pozostaje to w ścisłym związku ze starą tradycją uprawiania warzyw, hodowania drzew i krzewów owocowych w przydomowych ogródkach....

woj. podkarpackie

Ogórki kiszone z Handzlówki

Tradycja uprawy, produkcji i kwaszenia ogórków w Handzlówce przekazywana była z pokolenia na pokolenie i sięga lat 50-tych ubiegłego wieku. Prawie co drugi mieszkaniec Handzlówki zajmuje się uprawą ogórków, czosnku, kopru, a także chrzanu. Okolice...

Powidło galicyjskie z kotła

Husów położony jest w południowej części powiatu łańcuckiego. Miejscowość otoczona jest z trzech stron lasami i stanowi pod tym względem wyjątek wśród podłańcuckich miejscowości. Jest to zarazem najwyżej położona miejscowość powiatu łańcuckiego. N...

Dereń kiszony podkarpacki

Arboretum Bolestraszyce należy do cennych zabytków przyrody i kultury Przemyśla. W Bolestraszycach jednoczy się historia i czas współczesny. Historyczne założenie obejmuje parki i dwór, w którym w połowie XIX wieku mieszkał i tworzył znakomity mal...

Róża ucierana podkarpacka

Górki to wieś położona w województwie podkarpackim, w powiecie mieleckim, w zachodniej części gminy Borowa. Gmina jest częścią okolicy nadwiślańskiej, bogatej w parki i lasy. Jest to typowy obszar rolniczy. Na glebach wysokiej klasy uprawia się zb...

Powidła krzeszowskie

Krzeszów jest położony w południowo-wschodniej części Polski (w powiecie niżańskim). Nazwa miejscowości została wymieniona w dokumentach z 1390 roku wystawionych dla Jaska Kustry – znanego historykom jako dziedzica Krzeszowa. Krzeszów leży na praw...

Suszone plasterki jabłek z Pruchnika

Pruchnik położony jest w powiecie jarosławskim w województwie podkarpackim, a powstał prawdopodobnie w XIV wieku. Jest to gmina o charakterze typowo rolniczym. Wiek XV to stopniowy rozkwit miasteczka, który zostaje zakłócony najazdem wołowskim z 1...

Gruszki w syropie miodowym

We wsi Nockowa od dawien dawna rozwinięte było pszczelarstwo. Miód w okresie międzywojennym był produktem ogólnodostępnym i często spożywanym przez mieszkańców wsi oraz okolic. Ponadto wieś Nockowa słynęła z sadów wielogatunkowych uprawianych niem...

Pruchnicka gruszka suszona

„Tu w okolicy każdy przy domu miał sad, to i owoców nie brakowało. Moi rodzice i dziadkowie suszyli jabłka, gruszki, śliwki” (Wywiad etnograficzny przeprowadzony z mieszkańcami Gminy Pruchnik). Mieszkańcy Gminy Pruchnik od dawien dawna szukali spo...

Pruchnicka suszona śliwka węgierka

Drzewa owocowe od dziesięcioleci uprawiane są na terenie gminy Pruchnik. Według mieszkańców tej gminy górzyste ukształtowanie i czyste nieskażone tereny sprzyjały sadzeniu sadów śliwowych. Owoce śliw dojrzewają od połowy września do końca paździer...

woj. podlaskie

Nadbużańska kawa żołędziówka

Sporządzanie kawy z żołędzi na obszarach nadbużańskich ma wielowiekową tradycję. Mieszkańcy do dziś dysponują wiedzą zaczerpniętą od swych przodków. Napój ten powszechnie sporządzano jeszcze w latach przed II wojną światową. Ze względu na swe zdro...

Kruszewska kapusta kiszona

Tu na Kresach wschodnich warzywa mają już swoją wielopokoleniową tradycję. Ogrody warzywne naszych pradziadków, dziadków nieodparcie przypominały opisany przez Adama Mickiewicza w Panu Tadeuszu warzywnik Zosi z kapustą na czele: Drzewa owocne z...

Ogórki Kwaszone „Narwiańskie”

Tradycja produkcji ogórków kwaszonych w dolinie rzeki Narew sięga lat 60 - tych ubiegłego wieku. Działalność taką zapoczątkowała Spółdzielnia Ogrodniczo - Pszczelarska „Witamina”, która w Śliwnie rozpoczęła skupowanie zielonych ogórków od okoliczn...

Kruszewski Ogórek Herbowy

Uprawa ogórków w Kruszewie i okolicach to tradycja wielopokoleniowa. Legenda głosi, że już Napoleon zachwycał się nimi, maszerując ze swoimi wojskami na Moskwę. Zabrał ze sobą tylko jedną beczkę, dlatego przegrał. Najstarsi mieszkańcy wsi Kruszewo...

woj. pomorskie

Czarna jagoda we własnym soku

Region Kociewie to obszar etniczno-kulturowy znajdujący się w północno-wschodniej części województwa pomorskiego, położony w dorzeczu dwóch rzek wpadających do Wisły: Wierzycy i Czarnej Wody (Wdy) na terenie Borów Tucholskich. Czarna jagoda (Vacc...

Konfitura borówkowa z Borów Tucholskich

Bory Tucholskie to jeden z największych kompleksów leśnych w Polsce. W jego północno-wschodniej części został utworzony Park Narodowy Bory Tucholskie, dzięki czemu obszar ten słynie z nieskażonej i bujnej flory oraz fauny. Region ten znany jest z...

Żurawina z jabłkiem i chrzanem

Żurawina jest owocem znanym i bardzo cenionym na Kaszubach, obficie występującym w pomorskich lasach i na torfowiskach. Odznacza się specyficznym smakiem i aromatem. Przyrządzano z niej konfitury, smażono z dodatkiem jabłek. Przetwory z tego owocu...

Borówka z gruszką po pomorsku

Borówka z gruszką jest jednym z tradycyjnych, smakowitych dodatków do mięs podawanych w kuchni pomorskiej. Podawano ją również jako słodki dodatek do ciast, legumin, pieczywa. Konfiturę smażono i wekowano w słojach, czasami wzbogacano jej smak jab...

Pikle kociewskie

Wieś Lipy leży na Pomorzu, w powiecie kościerskim, w gminie Stara Kiszewa. Północno‑zachodnia część gminy Stara Kiszewa należy do Kaszub, pozostała część do Kociewia. W gminie jest dużo użytków rolnych i leśnych. Jest to obszar bardzo bogaty krajo...

Truskawka kaszubska lub kaszëbskô malëna

Truskawka kaszubska produkowana jest na obszarze powiatu kartuskiego, powiatu kościerskiego, powiatu bytowskiego oraz gminy Przywidz, Wejherowo, Luzino, Szemud, Linia, Łęczyce oraz Cewice. Pod nazwą truskawka kaszubska sprzedawane są wyłącznie tr...

Powidła śliwkowe z Doliny Dolnej Wisły

Jednym z najstarszych sposobów utrwalania i konserwacji owoców śliw jest ich rozgotowywanie i zagęszczanie poprzez odparowywanie w podgrzewanych kotłach. Ten rodzaj przetwarzania owoców znany jest z przekazów źródłowych pochodzących z XVI wieku. P...

Mermecka przystawka z żurawiny do mięs

Mermecka przystawka z żurawiny do mięs wytwarzana jest zgodnie z recepturą rodzinną od ponad 25 lat według przepisu przekazywanego z pokolenia na pokolenie. Miejscowość Mermet położona jest w Borach Tucholskich. Tereny te są mocno zalesione i char...

Konfitura lecznicza z żurawiny po mermecku

Konfitura lecznicza z żurawiny po mermecku wytwarzana jest zgodnie z recepturą rodzinną od ponad 25 lat. Przepis przekazywany jest z pokolenia na pokolenie. Do rozdrabniania owoców stosuje się również i dziś drewnianą prasę pochodzącą z 1905 roku....

Powiślańska śliwka w occie

Intensywny rozwój sadownictwa na Dolnym Powiślu zaobserwowano już w drugiej połowie XIX wieku. Warunki klimatyczno-glebowe sprzyjały uprawie drzew owocowych, a sadowniczy charakter regionu został podtrzymany po 1945 roku przez funkcjonujący na ww....

Jabłko czernińskie

„O szczególnej roli sadów i tradycji hodowania drzew owocowych między innymi w okolicach Sztumu (woj. pomorskie) wspomina W. Łęga, autor publikacji „Ziemia malborska. Kultura ludowa” przybliżając kulturę materialną tego obszaru” (dr Anna Drożdż, U...

Żurawina z Kaszub ucierana na surowo

Żurawina to krzewinka spotykana głównie na torfowiskach wysokich. W Polsce roślina ta występuje głównie na północy kraju, najczęściej na kaszubskich terenach podmokłych i bagnach. Owoce dojrzewają w lecie, jednak utrzymują się na pędach nawet do w...

Gruszka gdańczonka w occie

Mieszkańcy wsi Górki, położonej w gminie Karsin w powiecie kościerskim, od kilku lat popularyzują powrót do uprawy starej, lokalnej odmiany drzew gruszy zwanej gdańczonką. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od rynku zbytu. W przeszłości owoce były chęt...

woj. śląskie

Marmelada z dyni po cieszyńsku

Na Śląsku Cieszyńskim przetwory z dyni są dobrze znane od pokoleń. W wielu kucharskich książkach dotyczących kuchni śląskiej znajdujemy receptury przygotowania potraw z dyni, rośliny popularnej w przydomowych ogrodach na Śląsku. W publikacji „Nasz...

Cieszyńska dynia

Dynie od zawsze były uprawiane w przydomowych ogrodach na Cieszyńskiej Ziemi i przygotowywane na różne sposoby w kuchni domowej. Autorka książki z 1985 roku „Warzywa dyniowate” Hanna Strzelecka opisując dynię pisze: „Działkowicze i właściciele ogr...

Cieszyńskie pieczoki

Na Śląsku Cieszyńskim zwyczaj pieczenia ziemniaków jest bardzo stary i trwa nieprzerwanie do dziś. Można przypuszczać, że zapoczątkowali go pasterze wiejscy, którzy szczególnie jesienią rozpalali ogniska, żeby się ogrzać, a do żaru wrzucali bulwy...

Dynia w winie po cieszyńsku

O dyni Hanna Strzelecka w książce Warzywa dyniowate (1985 r., s. 8-9) pisze: W Europie dynia zdobyła uznanie i zaczęto ją powszech­nie uprawiać dopiero w XVI w., ale już w starożytności była smakołykiem np. podawano dynię smażoną w miodzie. Uczeni...

Śląskie pieczki

Pieczki to suszone owoce z drzew owocowych, popularne od dawien dawna do dzisiaj na obszarze Śląska, a przede wszystkim Śląska Cieszyńskiego. Z licznych na tym terenie przydomowych sadów zbierane były i są owoce: śliwki, jabłka i gruszki, a w myśl...

Borówka / brusznica siewierska

Popularne w przeszłości owoce leśne stanowiły część pożywienia ludności. Wśród nich spotykana jest borówka / brusznica, zwana także borówką czerwoną, która występuje najczęściej w suchych lub świeżych borach, niezbyt zwartych, a także w zaroślac...

Bób / bober

Wokół Sławkowa małej, ale znanej miejscowości leżącej przy trasie Katowice-Kraków, rolnicy od wieków uprawiają bób zwany boberem. W 1887 roku Stanisław Ciszewski w publikacji Lud rolniczo-górniczy z okolic Sławkowa w powiecie Olkuskim opisując jad...

Kwaki/brukiew/karpiel z Podbeskidzia

Brukiew tzw. „kwaki” to warzywo często uprawiane w niewielkich gospodarstwach rolnych na Podbeskidziu, tj. Żywiecczyźnie, Śląsku Cieszyńskim i w okolicach Bielska-Białej. „W stanie surowym spożywano w polu „kwaki” lub w lesie owoce. Przez dłuższy...

Jabłka żniwówki

Sadownictwo Śląska, a w szczególności Śląska Cieszyńskiego ma bardzo zakorzenioną tradycję. W XV wieku oprócz sadów klasztornych prowadzonych w Cieszynie i Orłowej istniały sady chłopskie. „Warunki klimatyczne Pogórza Cieszyńskiego charakteryzują...

woj. świętokrzyskie

Truskawka bielińska

Uprawę truskawki w Bielinach rozpoczęto już w latach 50-tych XX wieku. Początkowo uprawiano nie cieszącą się dużym popytem „kartoflankę”. Jednak już na początku lat 60-tych XX wieku wraz ze wzrostem zapotrzebowania na owoce miękkie zainteresowano...

Czerkieska mąka orkiszowa

Jasień to miejscowość o długiej tradycji. Niegdyś miejscowość nosiła nazwę Czerkiesy, co podobno miało związek z kaukaskim ludem zwanym Czerkiesami. W większości występują tu ziemie słabe klasy VI nazywane często przez miejscowych mieszkańców „rup...

Truskawka buska faworytka

Błoniec i Nowa Wieś zlokalizowana są na północ od Szczaworyża, u podnóża najwyższego wzniesienia w gminie Busko, stanowiącego część Garbu Pińczowskiego – wzgórza Błoniec. Błoniec i Nowa Wieś leży 12 km od Buska-Zdroju i 12 km od Solca-Zdroju, czyl...

Fasola korczyńska

Najpopularniejszą odmianą fasoli w okolicach Nowego Korczyna był i jest Piękny Jaś karłowy biczykowy. Tę odmianę fasoli w okolicach nowego Korczyna na szeroką skalę zaczęto uprawiać w latach 70-tych XX w. Warunki uprawy tej odmiany były tak dobre...

Kasza jaglana gierczycka

W utworzonym 1918 roku w Puławach PJGW powstał między innymi oddział zbóż a jedną z ważnych pozycji zajęło proso. W 1921 r Stefan Jacobson (wieloletni współpracownik Janiszów) utworzył Sandomierską Hodowlę Roślin z siedzibą w Krukowie, a następnie...

Konfitury z jarzębiny

Konfitury są to powszechnie stosowane przetwory słodzone o dużej wartości odżywczej. Otrzymuje się je przez gotowanie (smażenie) w gęstym syropie cukrowym lub miodzie zazwyczaj całych owoców. Są to przetwory mocno słodzone, które zawierają 60-70%...

Ser jabłeczny

Sery jabłeczne są to przetwory słodzone o dużej wartości odżywczej i wyjątkowo długim okresie przechowywania ze względu na bardzo małą ilość wody w nich zawartą. W XIX wieku ze względu na swoje walory smakowe były szczególnym rodzajem łakoci, zwła...

Wiśnia sokowa nadwiślanka

Wiśnia nadwiślanka jest lokalnym typem wiśni sokowej, znanej również pod nazwą słupska, słupianka lub słupiec od nazwy miejscowości Słupia Nadbrzeżna, w której po raz pierwszy na początku XX wieku pojawiły się pierwsze jej nasadzenia (Myjak J., 19...

Susz owocowy dębniacki

Suszenie owoców jest najstarszą metodą ich konserwowania. Od wielu lat czynnością tą zajmowali się mieszkańcy wsi Dębniak, położonej w gminie Nowa Słupia. Od końca sierpnia do późnej jesieni suszenie stanowiło jedyne zajęcie mieszkańców. Cechą w...

Jabłka sandomierskie

Na Ziemi Sandomierskiej jako pierwsi założyli sady owocowe pod koniec XII wieku ojcowie cystersi przy klasztorze w miejscowości Koprzywnica. Początkowo rosły tam dzikie jabłonie, później drzewa o drobnych owocach takich odmian jak: renety, czubatk...

Suszona damacha z Ponidzia

Śliwka damacha wywodzi się od śliwy domowej i jest jedną z najpopularniejszych i najstarszych odmian śliw na Ponidziu. Ponidzie jest krainą nizin nadrzecznych i łagodnych wzgórz wapiennych nad dolną i środkową Nidą. Jest regionem, który geograficz...

Skalbmierskie ogórki kiszone

Teren gminy Skalbmierz wyróżnia się dużym areałem uprawy warzyw, w tym m.in. ogórków. Tradycja uprawy ogórków na terenie powiatu kazimierskiego sięga XIII wieku. Według różnych informacji uprawę ogórków na tych terenach zapoczątkowali Tatarzy po t...

Czosnek wójczański

„Wełecz to wieś, która leży około 3 km na zachód od Buska-Zdroju równolegle do drogi biegnącej w kierunku Pińczowa. Po lewej stronie jest „Kwiatkowa Góra” (281 m n.p.m.), nieco dalej za wsią jest wzgórze zwane „Górą Czerwiową” lub „Wełeką Górą” (2...

woj. warmińsko-mazurskie

Syrop buraczany

Z ustnych informacji uzyskanych od starszych osób, które mają obecnie około 80 lat, wiemy, iż w ich dzieciństwie syrop buraczany był wytwarzany i używany powszechnie przez gospodynie. Jeszcze niedawno niektórzy wyrabiali syrop buraczany na własny...

woj. wielkopolskie

Szabel w zalewie

Fasolka szparagowa, na terenach Wielkopolski zwana szablem, znana i uprawiana jest od wielu lat. Powszechna uprawa związana jest z niskimi wymaganiami tej rośliny. W wielu domach fasolkę gotowano jako jarzynę w całości lub podawano w postaci zupy...

Wielkopolskie kompoty

Konserwy owocowe, czyli „komputy”, a dzisiejsze kompoty, Lucyna Ćwierczakiewiczowa opisuje w książce pt. Jedyne praktyczne przepisy konfitur, różnych marynat, wędlin, wódek, likierów, win owocowych, miodów oraz ciast wydanej w 1885 roku. Autorka c...

Marynata z korbola

Dynia jest gatunkiem bardzo starym. Wzmianki o niej można spotkać w starożytnych rękopisach z Chin. Do Europy sprowadzili ją hiszpańscy żeglarze w XVI wieku, gdzie szybko stała się powszechnie uprawianym warzywem. Przez wiele wieków podstawowymi...

Susz wigilijny wielkopolski

Od wieków w gospodarstwach domowych nadmiar zebranych w okresie letnim owoców konserwowano na zimę susząc je na kotlinie, blasze, przy piecach, czy na słońcu. Suszenie owoców było charakterystyczne zarówno dla kuchni chłopskiej, jak i szlacheckiej...

Ogórek kiszony „osiecki”

Tradycja kiszenia ogórków „osieckich” rozpoczęła się zaraz po II wojnie światowej, kiedy to m.in. rozpoczęto uprawę tych warzyw. Nasiona pochodziły z własnej produkcji. Przygotowywano je z przerośniętych, dojrzałych ogórków, a następnie wysiewano....

Szparag kiszony pakosławski

Uprawa szparagów w Wielkopolsce w rejonie Pakosławia (południowa Wielkopolska, powiat Rawicz) sięga okresu zaboru pruskiego (XIX wiek), kiedy sprowadzili je w ten rejon osadnicy niemieccy. Od osadników niemieckich uprawę szparagów przejęli polscy...

Wielkopolski dżem z wiśni sokówki

Wiśnia należy do najstarszych drzew świata i na tereny Polski dotarła około X wieku. Wśród wiśni wyróżnia się sokówki i szklanki. Sokówka to odmiana wiśni o ciemnoczerwonej barwie, niekiedy prawie czarnej, posiadająca silne właściwości barwiące. W...

woj. zachodniopomorskie

Jeziorowy ogórek kiszony

Rejonowa Spółdzielnia Ogrodniczo‑Pszczelarska powstała w latach 60. nad Jeziorem Młyńskim. W przetwórni tej produkowano różnego rodzaju przetwory owocowo‑warzywne, a w szczególności ogórki kiszone w świerkowych beczkach. Oddział spółdzielni w Kali...

Kapusta kiszona z beczki

Warunki klimatyczno-glebowe (wpływ klimatu morskiego) w województwie zachodniopomorskim sprzyjają uprawie warzyw polowych, a szczególnie kapusty i marchwi. Z upraw gruntowych duże znaczenie miały i mieć będą: kapusta do kiszenia oraz odmiany do dł...

Ogórek kołobrzeski

Stare fotografie oraz pisane źródła historyczne informują o wykorzystywaniu źródeł solankowych począwszy od VII-VIII wieku. Źródła te wypływały po obu brzegach Parsęty. Otoczenie prawobrzeżnych źródeł nazywano w czasach słowiańskich Solną Górą (pó...

Konfitura szczecińska z owoców róży

„Róża jest jednym z najpospolitszych krzewów w naszej florze. Często owocodajne róże są uprawiane w ogrodach i parkach w postaci żywopłotów oraz w uprawie polowej w systemie ekologicznym” (Wiesław Grochowski, „Jadalne owoce leśne”, 1983 r). Wedł...

Konfitura szczecińska z zielonych pomidorów

Pomidory przez długi okres czasu były uważane przez Europejczyków za warzywo trujące, dlatego jego uprawa oraz spożycie było niewielkie. „(…) na początku XIX w. ilość warzyw w jedzeniu mieszkańców miast nie była imponująca (…). W latach trzydziest...

Ziemniak wyszoborski

Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej istniała w Wyszeborzu (d. nazwa Wyszobórz) Stacja Hodowli Ziemniaka (Kartoffelversuchstation in Wisbuhr-1918). W stacji była prowadzona hodowla ziemniaków na bardzo wysokim poziomie. W roku 1945 cała hodow...