WPR w nowej perspektywie finansowej - kulisy finału negocjacji

czwartek, 3 października 2013 r.

Unijne instytucje podjęły kolejne decyzje, które umożliwiają zakończenie negocjacji reformy wspólnej polityki rolnej. Formalne przyjęcie rozporządzeń powinno nastąpić przed końcem roku.

W dniu 26 czerwca br. ogłoszono wstępne, polityczne porozumienie między Radą UE, Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim w sprawie reformy WPR. Jednak w kilku kluczowych kwestiach, powiązanych z wieloletnimi ramami finansowymi (WRF), instytucje te nadal prowadziły rozmowy. Parlament Europejski uznał, iż część kwestii finansowych objętych reformą WPR wymaga dodatkowych ustaleń. Wstrzymano wcześniej zapowiadane formalne potwierdzenie kompromisu w sprawie WRF (miało ono nastąpić podczas posiedzenia plenarnego PE w dniu 10 września br.) i przystąpiono do ostatnich uzgodnień „kwestii otwartych” w negocjacjach WPR.

Trudny proces dochodzenia do kompromisu

W dniu 17 września br. odbyło się pierwsze „powakacyjne” spotkanie trójstronne w sprawie reformy WPR, które miało wyjaśnić podejście instytucji do nie uzgodnionych jeszcze kwestii. Parlament Europejski podtrzymał stanowisko, że nadal niektóre propozycje dotyczące płatności bezpośrednich (m.in. redukcja płatności) oraz rozwoju obszarów wiejskich (m.in. stawki współfinansowania z EFRROW) wymagają zmian. Jednocześnie uznano, iż w sprawie wspólnej organizacji rynków rolnych (SCMO) oraz rozporządzenia horyzontalnego osiągnięto porozumienie.

W dniu 23 września 2013 roku Rada UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa zmieniła mandat na dalsze negocjacje z eurodeputowanymi. Polska, wraz z kilkoma innymi państwami, nie poparła zmienionego mandatu Rady, bowiem zaproponowane zmiany odbiegały od porozumienia Rady Europejskiej z lutego 2013 r. w sprawie wieloletnich ram finansowych.

W stosunku do czerwcowego stanowiska, we wrześniowej decyzji nastąpiła zgoda Rady na zwiększenie wkładu EFRROW (współfinansowania) do 85% w przypadku regionów najbiedniejszych
i najbardziej oddalonych, jak również wprowadzenia obowiązkowej redukcji na poziomie 5% dla płatności powyżej 150 tys. euro. We wszystkich pozostałych „otwartych kwestiach” Rada utrzymała stanowisko wypracowane w czerwcu br. w Luksemburgu [informacje na ten temat uzgodnień z Luksemburga zostały przedstawione w „Biuletynie informacyjnym” MRiRW nr 7-8/2013 (164).

Porozumienie między Radą a Parlamentem

W dniu 24 września br. odbyło się kolejne spotkanie trójstronne Rady, Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej, podczas którego Parlament Europejski zaakceptował zrewidowane stanowisko Rady. Kompromis polityczny w sprawie reformy wspólnej polityki rolnej, uwzględniający również kwestie finansowe, został w końcu osiągnięty.

Porozumienie polityczne umożliwiło przyjęcie głównych ram w odniesieniu do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez EFRROW, wspólnej organizacji rynków rolnych oraz finansowania, monitorowania i kontroli WPR na okres 2014-2020. Ostatecznie nastąpi ono przed końcem tego roku. W dniu 30 r. września br. Komisja Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Parlamentu Europejskiego zaakceptowała projekty rozporządzeń. Formalne przyjęcie aktów prawnych przez Parlament Europejski nastąpi podczas sesji plenarnej, wstępnie zaplanowanej na dzień 19 listopada br. Równolegle teksty aktów prawnych zostaną przyjęte przez Radę.

Środki dla Polski

Warto przypomnieć najważniejsze elementy finansowe kompromisu. Przewidywany budżet unijny na WPR w Polsce na lata 2014-2020 wyniesie (w cenach bieżących) nieco ponad 32 mld euro. W perspektywie finansowej 2014-2020 Polska uzyska na rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich nominalnie o około 12% więcej unijnych środków niż otrzymała w latach 2007-2013 (w okresie 2007-2013 budżet UE dla Polski na WPR wyniósł 28,6 mld euro w cenach bieżących - środki wypłacane w ramach WPR oraz kwoty wsparcia dla rolników określane w decyzjach administracyjnych podawane są w cenach bieżących).

Proponowane środki dla Polski z budżetu UE w ramach płatności bezpośrednich i rozwoju obszarów wiejskich w latach 2014-2020 (mln EUR, ceny bieżące)

tabela1.jpg

Źródło: skonsolidowane projekty rozporządzeń Rady (WE): nr 13294/13 REV1 oraz nr 13349/1/13 REV1

Środki finansowe z budżetu UE dla Polski w ramach płatności bezpośrednich i rozwoju obszarów wiejskich w latach 2007-2013 (mln EUR, ceny bieżące)

tabela2.jpg

Źródło: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 oraz Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009; Środki na rozwój obszarów wiejskich – decyzja KE z 27 kwietnia 2010 ( 2010/236/EU)

Oceniając aspekty finansowe negocjacji, warto zwrócić uwagę na efekt redystrybucyjny nowego budżetu UE i zmiany alokacji środków pomiędzy państwami członkowskimi. Polska, obok Łotwy, Rumunii, Bułgarii, Estonii, Litwy, Malty, Węgier, Słowacji, Cypru, Czech i Słowenii znalazła się w grupie krajów, których łączne alokacje na płatności bezpośrednie i II filar WPR w nowej perspektywie finansowej nominalnie wzrosną w porównaniu do koperty na lata 2007-2013. Natomiast pozostałe kraje, takie jak m.in. Wielka Brytania, Belgia, Niemcy, Dania, Holandia, Irlandia i Szwecja odnotują spadek łącznych kopert na WPR. Spadek ten będzie najwyższy dla Wielkiej Brytanii - o 15% oraz dla Belgii i Niemiec - 12%.

Osiągnięty kompromis daje możliwość kontynuowania rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa w naszym kraju. Polska pozostaje największym beneficjentem drugiego filara WPR, a także polityki spójności. Pod względem wysokości środków na płatności bezpośrednie zajmujemy szóste miejsce w UE (za Francją, Niemcami, Hiszpanią, Włochami oraz Wielką Brytanią). Licząc cały budżet na WPR, zajmujemy natomiast miejsce piąte (za Francją, Niemcami, Hiszpanią i Włochami).

Dla rozwoju obszarów wiejskich istotne jest, że Polska uzyskała z budżetu UE łącznie na wszystkie polityki UE najwyższe środki spośród wszystkich państw członkowskich.

Należy pamiętać, iż rolnictwo i rozwój wsi będą w dalszym ciągu wspierane także środkami z budżetu krajowego. Poziom wsparcia corocznie określany jest w ustawach budżetowych.

Koniec negocjacji, początek wdrażania reformy

Porozumienie w sprawie reformy WPR umożliwia zakończenie trudnego etapu negocjacji i jednocześnie rozpoczyna niełatwy proces wdrażania nowych rozwiązań. Obecnie na forum UE trwają prace nad przepisami przejściowymi, jakie będą obowiązywały w 2014 roku, jak również nad aktami delegowanymi i wykonawczymi dla WPR obowiązującej do roku 2020. Jednocześnie na forum krajowym podejmowane są decyzje umożliwiające wdrożenie nowych przepisów.

W planowaniu nowej perspektywy finansowej resort rolnictwa dąży do kompleksowego ujęcia potrzeb sektora rolnego w ramach możliwości, jakie daje nie tylko nowa WPR, ale również polityka spójności. Takie podejście wynika ze Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa, przyjętej przez Rząd w kwietniu 2012 r.

Obecnie MRiRW współpracuje z innymi resortami, w tym przede wszystkim z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego, nad wypracowywaniem założeń programowych dla wszystkich funduszy unijnych. Służy temu tzw. „Umowa Partnerstwa”, jaką państwo członkowskie podpisuje z Komisją Europejską. Umowa określa wzajemne relacje między wszystkimi funduszami oraz powiązania z unijnymi i krajowymi celami strategicznymi. Założenia do Umowy Partnerstwa dla Polski zostały przyjęte w styczniu 2013 roku. Resort rolnictwa dąży do jak najpełniejszego ujęcia zagadnień związanych z obszarami wiejskimi, rolnictwem i rybactwem we wszystkich 22 programach operacyjnych.

Jednocześnie trwają prace nad wdrożeniem nowego systemu płatności bezpośrednich oraz opracowaniem Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. W przypadku płatności bezpośrednich, wdrożenie nowego systemu nastąpi od 2015 roku. W 2014 roku płatności bezpośrednie będą wypłacane zgodnie z przepisami przejściowymi, na zasadach podobnych jak w roku 2013. Natomiast w ramach nowego PROW planuje się kontynuację większości dotychczas wdrażanych instrumentów wsparcia. Nowy PROW będzie ukierunkowany zwłaszcza na kwestie związane ze wzmocnieniem konkurencyjności rolnictwa.

Warto także wymienić najważniejsze działania w ramach polityki spójności, które będą realizowane na rzecz obszarów wiejskich. Są wśród nich: (i) infrastruktura techniczna, w tym wodno-kanalizacyjna, drogowa i kolejowa, (ii) dostęp do Internetu szerokopasmowego, (iii) przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, (iv) rozwój przedsiębiorczości, (v) poprawa dostępu do usług publicznych (np. przedszkola) oraz (vi) poprawa dostępu do rynku pracy dla mieszkańców wsi.

Opracowano w Zespole ds. Reform WPR,
DUEiWM, MRiRW