Obszary proekologiczne (EFA)

Obowiązek utrzymania obszarów proekologicznych (obszarów EFA) dotyczy rolników posiadających ponad 15 ha gruntów ornych.

Co do zasady, zobowiązanie obliguje rolnika do przeznaczenia powierzchni 5% gruntów ornych na obszary EFA.

Niemniej jednak, w przypadku gdy rolnik posiada w gospodarstwie: elementy krajobrazu (przylegające do gruntów ornych), strefy buforowe (przylegające do gruntów ornych), zagajniki o krótkiej rotacji bądź obszary zalesione spełniające kryteria obszarów proekologicznych, obszary te również uwzględnia się przy wyliczaniu 5% powierzchni EFA.

ODSTĘPSTWA !

Z obowiązku realizacji utrzymania obszarów proekologicznych zwolnione są następujące gospodarstwa:

a) w których więcej niż 75 % gruntów ornych:

- jest wykorzystywane do produkcji traw lub innych pastewnych roślin zielnych,

- jest ugorowane,

- jest wykorzystywane do uprawy roślin strączkowych lub

- stanowi sumę powyższych upraw,

pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 hektarów;

b) w których więcej niż 75 % kwalifikujących się użytków rolnych:

- stanowią trwałe użytki zielone,

- jest wykorzystywane do produkcji traw lub innych pastewnych roślin zielnych lub

- stanowi sumę powyższych upraw,

pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 hektarów.

A. LISTA OBSZARÓW PROEKOLOGICZNYCH (EFA)

Do obszarów proekologicznych rolnicy mogą zaliczyć następujące elementy:

1) grunty ugorowane  na których w okresie od 1 stycznia do 31 lipca w danym roku nie jest prowadzona produkcja rolna (po upływie tego terminu rolnik będzie mógł przywrócić grunty do produkcji);

Na ugorach w ramach EFA:

  • obowiązuje zakaz wysiewu i uprawy gatunków roślin na cele produkcyjne, w tym zakaz wypasu i koszenia;
  • dopuszcza się stosowanie herbicydów w celu przeciwdziałania wkraczaniu niepożądanej roślinności (zgodne z zasadą wzajemnej zgodności);
  • dopuszcza się wysiew mieszanek nasion roślin polnych w celu zwiększenia korzyści płynących z różnorodności biologicznej, pod warunkiem, iż nie są one wykorzystywane w celach produkcyjnych i do  skarmiania zwierząt.

2) elementy krajobrazu:

A. Chronione w ramach norm Dobrej Kultury Rolnej (DKR)2:

  • drzewa będące pomnikami przyrody;
  • oczka wodne o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m2;
  • rowy, których szerokość nie przekracza 2 m;

B. Pozostałe elementy spełniające następujące kryteria:

  • żywopłoty lub pasy zadrzewione – o maksymalnej szerokości do 10 m; 
  • drzewa wolnostojące – o średnicy korony wynoszącej przynajmniej 4 m; 
  • zadrzewienia liniowe – obejmujące drzewa o średnicy korony wynoszącej przynajmniej 4 m; odległość między koronami drzew nie powinna przekraczać 5 m;
  • zadrzewienia grupowe, których korony zachodzą na siebie oraz zagajniki śródpolne – o maksymalnej powierzchni do 0,3 ha;
  • miedze śródpolne – o szerokości od 1 m do 20 m, na których nie jest prowadzona produkcja rolna;
  • oczka wodne –o maksymalnej powierzchni do 0,1 ha, z wyłączeniem zbiorników zawierających elementy betonowe lub plastik. W przypadku gdy oczko wodne otacza roślinność nadbrzeżna, do powierzchni oczka wodnego (0,1 ha) wliczana jest strefa z roślinnością nadbrzeżną o szerokości do 10 m;
  • rowy – o maksymalnej szerokości do 6 m, włączając otwarte cieki wodne służące do nawadniania i odwadniania, z wyłączeniem kanałów wykonanych z betonu.

B.jpg

3) strefy buforowe, w tym strefy buforowe na trwałych użytkach zielonych, pod warunkiem, że różnią się one od przylegającej kwalifikującej się powierzchni użytków rolnych, o szerokości ustanowionej:

  • w ramach norm DKR (przynajmniej 5 m, 10 m lub 20 m) oraz
  • inne strefy buforowe o szerokości nie mniejszej niż 1 m i nie większej niż 10 m, usytuowane na, lub przylegające do gruntu ornego, w taki sposób, że ich dłuższe krawędzie są równoległe do krawędzi cieku wodnego lub zbiornika wodnego.

Strefy buforowe mogą obejmować również pasy z roślinnością nadbrzeżną o szerokości do 10 m występującą wzdłuż cieku wodnego.

Na strefach buforowych nie może być prowadzona produkcja rolna, niemniej jednak wypas lub koszenie na tych obszarach jest możliwy, pod warunkiem, że strefę tę będzie można odróżnić od przyległych użytków rolnych.

Powyższa zasada odnosi się także do stref buforowych ustanowionych w ramach norm DKR jeśli rolnik zdecyduje się je zadeklarować do EFA.

tabela3.jpg

4) pasy gruntów kwalifikujących się do płatności wzdłuż obrzeży lasu – o szerokości od 1 m do 10 m; na pasach tych dopuszcza się zarówno prowadzenie, jak i nieprowadzenie produkcji. Decyzję w tym zakresie pozostawia się rolnikowi.

W przypadku, jeśli:

  • produkcja nie będzie prowadzona – dopuszcza się wypas lub koszenie, pod warunkiem, że pasy te można odróżnić od przyległych gruntów rolnych;
  • produkcja będzie prowadzona – obowiązkowe będzie stosowanie niższego współczynnika ważenia - 0,3 (patrz - współczynniki ważenia i konwersji);

5) zagajniki o krótkiej rotacji, na których:

- obowiązuje zakaz stosowania środków ochrony roślin,

- i możliwe jest stosowanie nawożenia mineralnego w następujących limitach:

a) w roku założenia plantacji – dawki nawozów mineralnych nie mogą przekroczyć 20 kg/ha N, 20 kg/ha P205, i 40 kg/ha K2O oraz

b) w roku następującym po zbiorze roślin – dawki nawozów mineralnych nie mogą przekroczyć 80 kg/ha N, 30 kg/ha P205, i 80 kg/ha K2O.

Do zagajników traktowanych jako EFA zaliczane są gatunki drzew z rodzaju wierzba, brzoza, oraz topola czarna i jej krzyżówki.

W przypadku zagajników, powierzchnia zaliczana do obszaru EFA stanowi jedynie 30% powierzchni rzeczywistej (patrz - współczynniki ważenia i konwersji);

6) obszary zalesione po 2008 r. w ramach PROW 2007-2013 (zalesienia na gruntach rolnych) i PROW 2014-2020, które kwalifikowały się (zapewniły rolnikowi prawo) do jednolitej płatności obszarowej w 2008 r.;

7) międzyplony lub pokrywę zieloną – w postaci (i) wsiewek traw w uprawę główną lub (ii) mieszanek utworzonych z co najmniej 2 gatunków roślin z następujących grup roślin uprawnych: zbóż, oleistych, pastewnych, bobowatych drobnonasiennych, bobowatych grubonasiennych oraz miododajnych. Powyższych mieszanek na tej samej działce rolnej nie utrzymuje się jako uprawy w plonie głównym w roku następującym po wysiewie mieszanki.

Międzyplon ścierniskowy:

  • wysiew - od dnia 1 lipca do dnia 20 sierpnia;
  • utrzymanie na polu - co najmniej do dnia 1 października.

Międzyplon ozimy:

  • wysiew - od dnia 1 lipca do dnia 1 października;
  • utrzymanie na polu - co najmniej do dnia 15 lutego.

WAŻNE !

Mieszanki złożone z samych gatunków zbóż nie są uznawane za obszar proekologiczny

Powierzchnia zaliczana do obszaru EFA stanowi jedynie 30% powierzchni rzeczywistej (patrz - współczynniki ważenia i konwersji).

Odnośnik otwierany w nowym oknie Przykładowa lista gatunków, z których będzie możliwe tworzenie mieszanek międzyplonów/pokrywy zielonej uznawanych za obszary proekologiczne3 (.pdf 252,55 kB)  

8) uprawy wiążące azot (czyli rośliny bobowate) – mające na celu poprawę różnorodności biologicznej.4 Powierzchnia zaliczana do obszaru EFA stanowi  jedynie 70% powierzchni rzeczywistej (patrz - współczynniki ważenia i konwersji).

tabela5.jpg

PAMIĘTAJ!

Obszary proekologiczne co do zasady powinny znajdować się na gruntach ornych danego gospodarstwa rolnego, z wyjątkiem:

- zagajników o krótkiej rotacji,

- obszarów zalesionych.

W przypadku elementów krajobrazu i stref buforowych, obszary proekologiczne mogą również przylegać do gruntów ornych gospodarstwa.

O tym, czy element krajobrazu lub strefa buforowa mogą być uznane za obszar EFA decyduje ich przyleganie do gruntu ornego (patrz – rozdział „Przylegające” obszary proekologiczne).

Odnośnik otwierany w nowym oknie Lista roślin wiążących azot (.pdf 123,49 kB)

B. KWALIFIKOWALNOŚĆ A OBSZARY PROEKOLOGICZNE EFA

Za obszary proekologiczne mogą być uznane elementy krajobrazu, które:

1) wliczają się do obszaru działki rolnej kwalifikującej się do jednolitej płatności obszarowej, tzn. są to elementy krajobrazu, które:

  • tradycyjnie występują na gruntach rolnych i ich szerokość nie przekracza 2 metrów (żywopłoty, rowy) oraz
  • są chronione w ramach norm DKR (tj.: drzewa będące pomnikami przyrody; oczka wodne o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m2 oraz rowy, których szerokość nie przekracza 2 metrów),

2) nie wliczają się do powierzchni działki rolnej kwalifikującej się do płatności, z uwagi na swoje rozmiary (elementy szersze niż 2 metry).

W tym przypadku, aby takie elementy mogły być zaliczone do obszaru EFA, muszą spełniać minimalne/maksymalne wielkości określone dla obiektów EFA (patrz: Lista obszarów EFA).

Należy zaznaczyć, że do obszaru EFA wliczane są  ww. elementy krajobrazu położone lub przylegające do gruntu ornego stanowiącego oddzielną działkę rolną o powierzchni od co najmniej 0,01 ha do 0,1 ha (na której jest prowadzona działalność rolnicza, ale do której nie przysługuje płatność, z tego względu, że nie spełnia minimalnej powierzchni określonej dla działki rolnej).

Oznacza to, że np. rów o szerokości do 2 m przylegający dłuższą krawędzią do gruntu ornego stanowiącego oddzielną działkę o powierzchni poniżej 0,1 ha, na której uprawia się marchewkę, może zostać uznany za obszar EFA.

C. „PRZYLEGAJĄCE” OBSZARY PROEKOLOGICZNE

Elementy krajobrazu o nieregularnym kształcie (np. oczka wodne, pojedyncze drzewa, zadrzewienia grupowe) są uznawana za obszary EFA, jeśli będą fizycznie dotykały gruntu ornego, przynajmniej w jednym punkcie (nie jest określona minimalna wielkość punktu stycznego) (rys.).

rys.jpg

Liniowe elementy krajobrazu (np. żywopłot, rów) oraz strefy buforowe są uznawane za obszary proekologiczne (EFA), jeśli przylegają dłuższą krawędzią do gruntu ornego(rys. 1).

rysunek1.jpg

Żywopłot na rys.2 nie może zostać uznany za obszar proekologiczny, ponieważ dłuższą krawędzią przylega do trwałego użytku zielonego, a nie do gruntu ornego.

rysunek2.jpg

Jeśli element krajobrazu lub strefa buforowa są oddzielone od gruntu ornego np. drogą niekwalifikującą się do płatności (droga przekracza szerokość 2 metrów), to nie może on zostać uznany za obszar proekologiczny (rys.3).

rysunek3.jpg

Na rys.4 element krajobrazu (rów) przylega do innego elementu krajobrazu (żywopłotu), który to przylega do gruntu ornego. W takim przypadku, każdy z tych elementów, zarówno żywopłot, jak i rów, mogą być uznane za obszar proekologiczny, pod warunkiem, że element krajobrazu (żywopłot) położony między gruntem ornym, a rowem kwalifikuje się do powierzchni uprawnionej do płatności (ma szerokość do 2 metrów).

rysunek4.jpg

Na rys.5 do obszaru proekologicznego może być zaliczony jedynie żywopłot (spełniający wymiary określone dla obszaru EFA), gdyż przylega on bezpośrednio do gruntu ornego. Natomiast rów nie może być zadeklarowany do obszaru EFA, ponieważ przylega do żywopłotu, który nie kwalifikuje się do płatności (jest szerszy niż 2 metry).

rysunek5.jpg

W przypadku przedstawionym na rys.6, jeżeli grunt orny A (GO – A) i żywopłot zostaną zadeklarowane przez rolnika A (są w posiadaniu rolnika A), a grunt orny B (GO – B) i rów przez rolnika B (są w posiadaniu rolnika B), to oba elementy krajobrazu mogą zostać uznane za obszar proekologiczny, pod warunkiem, że spełniają parametry właściwe dla EFA, niezależnie od tego, czy kwalifikują się do płatności, czy nie.

Natomiast jeżeli grunt orny A (GO – A) oraz żywopłot i rów zostaną zadeklarowane przez rolnika A (są w posiadaniu rolnika A), natomiast grunt orny B (GO – B) przez rolnika B, to rów może zostać uznany za obszar proekologiczny przez rolnika A, jedynie pod warunkiem, że żywopłot kwalifikuje się do płatności (ma szerokość do 2 metrów).

rysunek6.jpg

W przypadku przedstawionym na rys.7, jeśli strefa buforowa jest położona na gruncie ornym, to rów można uznać za przylegający do gruntu ornego niezależnie od tego, czy kwalifikuje się do płatności, czy nie.

W przypadku, jeśli rów kwalifikuje się do powierzchni uprawnionej do płatności (ma szerokość do 2 metrów), wówczas także żywopłot, niezależnie od tego, czy kwalifikuje się do płatności, czy nie, może zostać uznany za obszar proekologiczny.

Jeśli rów nie kwalifikuje się do powierzchni uprawnionej do płatności (jest szerszy niż 2 metry) – żywopłot nie może zostać uznany za obszar proekologiczny.

rysunek7.jpg

D. WSPÓŁCZYNNIKI WAŻENIA I KONWERSJI

Współczynniki konwersji i ważenia wykorzystywane do obliczania powierzchni obszarów proekologicznych stosuje się do wszystkich obszarów EFA. Ich wartość odzwierciedla zróżnicowane znaczenie poszczególnych obszarów dla różnorodności biologicznej (patrz załącznik).

Współczynniki te służą do przeliczenia rzeczywistej powierzchni obiektów uznawanych za obszary proekologiczne na powierzchnię przeliczeniową, większą lub mniejszą od rzeczywistej.

W przypadku elementów o charakterze liniowym i punktowym zastosowanie współczynników będzie powodowało zwiększenie ich powierzchni wliczanej do obszaru EFA. Natomiast w przypadku obszarów, dla których wartość współczynników została określona na poziomie poniżej 1 zastosowanie tych współczynników spowoduje, że rzeczywista powierzchnia tych obszarów zaliczana do EFA zostanie zmniejszona i będzie, w przypadku międzyplonów, zagajników o krótkiej rotacji i pasów przy lesie z produkcją, stanowić jedynie 30% powierzchni rzeczywistej, a w przypadku upraw wiążących azot - 70% powierzchni rzeczywistej5.

Przykład

  • 1 drzewo wolnostojące (średnica korony powyżej 4 m) po przemnożeniu przez współczynnik konwersji (20) i współczynnik ważenia (1,5) da nam w sumie 30 m2 obszaru EFA.

1 drzewo x 20 x 1,5 = 30 m2 obszaru EFA

  • Oczko wodne (o powierzchni 1000 m2) po przemnożeniu przez współczynnik ważenia (1,5) da w sumie 1500 m2 obszaru EFA.

1000 m2 (pow. oczka wodnego) x 1,5 = 1500 m2 obszaru EFA

Więcej na temat praktycznego zastosowania współczynników – patrz: rozdział - Utrzymanie obszarów proekologicznych w gospodarstwie w praktyce.

Załącznik – Matryca współczynników ważenia i konwersji dla obszarów proekologicznych EFA

tabela7.jpg

E. UTRZYMANIE OBSZARÓW PROEKOLOGICZNYCH W GOSPODARSTWIE W PRAKTYCE – Odnośnik otwierany w nowym oknie PRZYKŁAD (.pdf 425,61 kB)

F. WSPÓLNA REALIZACJA PRAKTYKI UTRZYMANIA OBSZARÓW PROEKOLOGICZNYCH

Rolnicy, których gospodarstwa leżą w bliskiej odległości mogą skorzystać z możliwości wspólnej realizacji wymogu obszary proekologiczne. W takim przypadku muszą być spełnione następujące warunki:

  • we wspólnej realizacji praktyki EFA może uczestniczyć do 10-ciu rolników;
  • gospodarstwa muszą znajdować się w bliskiej odległości - 80% powierzchni każdego z gospodarstw powinno znajdować się w promieniu maksymalnie 15 km, (tj. w okręgu 30 km), przy czym promień ten będzie wyznaczany od środka:

    1) wspólnego obszaru proekologicznego albo

    2) siedziby gospodarstwa jednego z rolników realizujących wspólnie praktykę utrzymania obszarów proekologicznych.

  • wspólnie rozliczane mogą być jedynie przylegające obszary proekologiczne (nie jest określona minimalna wielkość punktu stycznego);
  • każdy z rolników zapewnia, aby przynajmniej połowa (50%) obszarów, które powinien przeznaczyć na obszary EFA (czyli powierzchnia odpowiadająca 2,5% GO) była położona na terenie jego gospodarstwa rolnego. Pozostała część może być realizowana poprzez „wspólny obszar proekologiczny”.
  • obszary EFA objęte wspólnym wdrożeniem mogą stanowić jeden lub kilka obszarów i znajdować się na gruncie jednego lub więcej rolników, tzn. nie wszyscy rolnicy biorący udział we wspólnej realizacji praktyki EFA muszą uczestniczyć w tworzeniu wspólnego obszaru proekologicznego;
  • rolnicy są zobowiązani zawrzeć pisemną umowę w odniesieniu do: (i) szczegółów finansowych porozumienia oraz (ii) sankcji w przypadku stwierdzenia niezgodności na wspólnym obszarze EFA. Do umowy rolnik zobowiązany będzie dołączyć materiał graficzny udostępniony przez kierownika biura powiatowego Agencji restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na którym będzie wskazany obszar o promieniu 15 km. Szczegóły dotyczące tego co zawiera ww. umowa zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszary proekologiczne oraz warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów (Dz. U. poz. 354).

Odnośnik otwierany w nowym oknie Diagnoza występowania obszarów EFA – badanie ankietowe (.pdf 639,71 kB)

----------------

1 Odsetek ten, po przedstawieniu przez Komisję Europejską raportu oceniającego wdrażanie tej praktyki po 2017 r., może zostać podwyższony do 7%.

2 Określone w rozporządzeniu w MRiRW z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. Nr 39, poz. 211, z późn. zm.).

3 Opracowane przez CDR.

4 Gatunki roślin bobowatych, których uprawa będzie uznana za obszar EFA zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszary proekologiczne oraz warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów (Dz. U. poz. 354).

5 Zastosowanie współczynników o wartości poniżej 1 jest obowiązkowe dla państwa członkowskiego.