Normy i wymogi wzajemnej zgodności (cross-compliance)

W nowym systemie (tak jak dotychczas) wysokość otrzymywanych przez rolników płatności bezpośrednich oraz płatności nieinwestycyjnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 i 2014-2020, uzależniona będzie od spełniania zasady wzajemnej zgodności, na którą składają się:

  • normy dotyczące utrzymania gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (DKR) oraz
  • podstawowe wymogi z zakresu zarządzania (Statutory Management Requirements – SMR),

określone w załączniku II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013.

Należy zaznaczyć, że zasada wzajemnej zgodności oznacza powiązanie wysokości uzyskiwanych płatności ze spełnianiem przez rolników określonych wymogów i norm. Oznacza to, że w przypadku nieprzestrzegania powyższych obowiązków, konsekwencją jest odpowiednie zmniejszenie przyznawanych płatności bezpośrednich.

Od roku 2015 zasada wzajemnej zgodności obejmuje mniejszą niż dotychczas liczbę wymogów i norm DKR. Z jej zakresu zostały usunięte wymogi dotyczące stosowania osadów ściekowych (dotychczasowy SMR 3) oraz chorób zwierząt: pryszczycy, choroby pęcherzykowej świń i choroby niebieskiego języka (dotychczasowe SMR-y 13-15). Zmodyfikowano również wymogi wynikające z dyrektywy ptasiej i siedliskowej (dotychczasowy SMR 1 i 5), tzn. usunięto wymogi obowiązujące na obszarze całego kraju, dotyczące zakazów: umyślnego chwytania oraz zabijania, niszczenia gniazd i jaj oraz płoszenia ptaków objętych ochroną oraz zrywania, niszczenia i uszkadzania jak również zbioru roślin objętych ochroną.

W przypadku norm DKR utrzymano obecnie obowiązujące przepisy[1] w zakresie:

  • odległości stosowania nawozów od zbiorników wodnych (GAEC 1);
  • procedur wydawania pozwoleń wodnoprawnych w celu nawadniania (GAEC 2);
  • ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem niebezpiecznymi substancjami (GAEC 3);
  • sposobu prowadzenia uprawy na gruntach ornych w przypadku stoków o nachyleniu powyżej 20° (GAEC 5);
  • zakazu wypalania gruntów rolnych (GAEC 6) oraz
  • zakazu niszczenia drzew będących pomnikami przyrody, rowów do 2 m szerokości oraz oczek wodnych o łącznej powierzchni mniejszej niż 100m2 (GAEC 7).

W zakresie normy dotyczącej zachowania cech krajobrazu (GAEC 7), uzupełniono przepisy o obowiązkowy zakaz przycinania drzew i żywopłotów  znajdujących się na użytkach rolnych będących w posiadaniu rolnika w okresie od 15 kwietnia do 31 lipca. Przepisy nie obejmują wierzb, drzew owocowych oraz zagajników o krótkiej rotacji.

W przypadku normy dotyczącej minimalnej pokrywy glebowej (GAEC 4), dokonano rozszerzenia możliwości realizacji obowiązku utrzymania pokrywy na gruntach ornych (GO) poprzez uwzględnienie pozostawienia na nich ścierniska, resztek pożniwnych oraz mulczu. Zmniejszono również powierzchnię GO w gospodarstwie, na których należy utrzymywać okrywę ochronną gleby, z 40 % do 30 %, jednocześnie przesuwając termin obowiązywania tej normy z dnia 1 grudnia na 1 listopada.

Ponadto z zakresu norm i wymogów wzajemnej zgodności m.in. usunięto obowiązek ochrony trwałych użytków zielonych i przeciwdziałania wkraczaniu niepożądanej roślinności na grunty rolne poprzez obowiązek corocznego koszenia. Obowiązek ten został wzmocniony i stanowić będzie kryterium kwalifikowalności do płatności bezpośrednich gruntów, na których nie jest prowadzona produkcja.

Wykaz norm DKR został określony w rozrządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2015 r. w sprawie norm w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (Dz. U. poz. 344)

Natomiast wykaz wymogów wzajemnej zgodności został określony w obwieszczeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2015 w sprawie wykazu wymogów określonych w przepisach Unii Europejskiej z uwzględnieniem przepisów krajowych wdrażających te przepisy.

Tabela - Normy i wymogi wzajemnej zgodności przyporządkowanie do poszczególnych kwestii.

Obszar

Główna kwestia

Wymogi i normy

Środowisko, zmiana klimatu, utrzymanie gruntów w dobrej kulturze rolnej

Woda

SMR 1

Ochrona wód przed skutkami niewłaściwego stosowania nawozów zawierających azot na obszarach OSN

GAEC 1

Strefy buforowe wzdłuż cieków wodnych – przestrzeganie obowiązków dotyczących stosowania nawozów w określonych odległosciach od cieków i zbiorników wodnych

GAEC 2

Przestrzeganie procedur wydawania zezwoleń wodnoprawnych w celu nawadniania

GAEC 3

Ochrona wód podziemnych przed zanieczyszczeniem niebezpiecznymi substancjami

Gleba i zasoby węgla

GAEC 4

Minimalna pokrywa glebowa – obowiązek utrzymania okrywy ochronnej gleby na powierzchni co najmniej 30% gruntów ornych, położonych na obszarach zagrożonych erozją wodną, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego w terminie co najmniej od 1 listopada do dnia 15 lutego

GAEC 5

Prowadzenie uprawy na gruntach ornych położonych na stokach o nachyleniu powyżej 20° (zakaz utrzymywania ugoru czarnego oraz uprawy roślin wymagających utrzymywania redlin wzdłuż stoku; obowiązek utrzymywania okrywy roślinnej lub ściółki w międzyrzędziach w przypadku upraw wieloletnich)

GAEC 6

Utrzymanie poziomów materii organicznej gleby poprzez zakaz wypalania gruntów rolnych

Różnorodność biologiczna

SMR 2

Ochrona określonych gatunków ptaków poprzez  przestrzeganie działań obligatoryjnych na obszarach Natury 2000 oraz na terenie całego kraju poprzez respektowanie określonych zakazów

 

SMR 3

Ochrona określonych typów siedlisk przyrodniczych, gatunków zwierząt oraz gatunków roślin poprzez przestrzeganie działań obligatoryjnych na obszarach Natury 2000

Krajobraz, minimalny poziom utrzymania

GAEC 7

Zachowanie cech krajobrazu (pomników przyrody, rowów do 2 m szerokości, oczek wodnych o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m2)  oraz zakaz  przycinania drzew i żywopłotów w okresie od 15 kwietnia do 31 lipca, z wyłączeniem wierzb, drzew owocowych oraz zagajników o krótkiej rotacji.

Zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt i zdrowie roślin

Bezpieczeństwo żywności

SMR 4

Bezpieczeństwo żywności i pasz

SMR 5

Zakaz stosowania związków o działaniu hormonalnym, tyreostatycznym i betaagonistycznym

Identyfikacja i rejestracja zwierząt

SMR 6

Identyfikacja i rejestracja świń

SMR 7

Identyfikacja i rejestracja bydła

SMR 8

Identyfikacji i rejestracja owiec i kóz

Choroby zwierząt

SMR 9

Zapobieganie, kontrola i zwalczanie przenośnych gąbczastych encefalopatii (TSE).

Środki ochrony roślin

SMR 10

Przestrzeganie zasad właściwego stosowania środków ochrony roślin

Dobrostan zwierząt

Dobrostan zwierząt

SMR 11

Przestrzeganie norm ochrony cieląt

SMR 12

Przestrzeganie norm ochrony świń

SMR 13

Przestrzeganie norm ochrony zwierząt gospodarskich


[1] określone w  rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. z 2014 r. poz. 1372).